ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ САЯСИ ҚУДАЛАУЛАР БОЙЫНША 2026 жылдын 1–31 НАУРЫЗ АРАЛЫҒЫНДАҒЫ МОНИТОРИНГ

2 наурыз, Астана қаласы, Қазақстан Республикасында дәстүрлі емес жыныстық бағдарды насихаттауға тыйым салу күшіне енеді. 2025 жылғы 30 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаев «ЛГБТ-ны насихаттауға» тыйым салуды көздейтін түзетулер топтамасына қол қойды. «ЛГБТ мен педофилияны насихаттау» үшін жауапкершілік Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 456-бабына («Шығыс деректерін жариялау тәртібін бұзу») енгізілді. Аталған түзетулер архив ісі мәселелері жөніндегі заңға енгізілген[1].

2 наурыз, ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы алдағы референдум бойынша алдын ала есеп жариялады: «Жаңа Конституцияның келесі кемшіліктері атап өтіледі: оны әзірлеу процесінде шынайы ашықтық пен инклюзивтіліктің болмауы, сондай-ақ енгізілетін өзгерістердің ауқымын ескере отырып, сайлаушыларға Конституция жобасының мазмұны бойынша негізделген шешім қабылдау үшін берілген мерзімнің шектеулілігі» [2].

2 наурыз, Астана қаласы, М. Дауылов, белсенді, жалғыз адамдық бейбіт пикет өткізу туралы хабарлама жолдады. Пикеттің мақсаты: азаматтық ұстанымды білдіру және Конституцияға өзгерістер жобасы бойынша 15 наурызда өткізілетін референдуммен келіспейтінін білдіру. Өткізу орны: Астана қаласындағы Министрліктер үйінің алдындағы аумақ, өткізу күні: 2026 жылдың 12 наурызы, сағат 10:00-ден 11:55-ке дейін[3].

2 наурыз, Алматы қаласы, Тұрғындар заңсыз салынған жапсаржайды бұзуды талап етіп, Қазақстан Республикасының Президентіне жүгінді. Жандосов көшесі, 162А мекенжайының тұрғындары нысан иесі — «Масато» ЖШС директоры, мәслихат депутаты және AMANAT партиясының мүшесі С. Козловпен 4 жылдан бері сот дауларын жүргізіп келеді. Тұрғындардың айтуынша, депутат барлық рұқсат құжаттарын тұрғындардың қолдан жасалған қолтаңбалары негізінде алған. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты бұл мән-жайды ескеріп, сәулет-жоспарлау тапсырмасының (АПЗ) күшін жойды[4].

2 наурыз, Астана қаласы, Сот ресейлік белсенді Ю. Емельянованың Қазақстан Республикасында оны паналатудан бас тарту туралы шешімді даулау жөніндегі талап арызын қанағаттандырудан бас тартты. «Іс талапкер өкілдерінің қатысуынсыз, сондай-ақ БҰҰ-ның халықаралық конвенцияларының нормаларын ашық түрде елемей қаралды», — деп хабарлады адвокат М. Адам [5].

3 наурыз, Орал қаласы, прокуратура соттан Ресей Федерациясының 16 жастағы азаматы Т. Турковты отанына депортацияламауды сұрады, ол өткен күзде Кремльдің әскери риторикасымен келіспеуіне байланысты Қазақстанға қашып келген болатын. Мемлекеттік орган тиісті өтінішхатты 3 наурыз күні облыстық соттың апелляциялық алқасына жолдады. Сот ұсынылған өтінішхаттарды зерделеу мақсатында сот талқылауын кейінге қалдыру туралы шешім қабылдады[6].

3 наурыз, Қызылорда қаласы, №60 мекеме, Д. Мұхаммедкәрім, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 258 және 405-баптары бойынша 7 жылға сотталған. Журналист белгіленген үлгідегі киім кию тәртібін бұзғаны үшін 3 ай мерзімге карцерге қамау түріндегі тәртіптік жазаға тартылды[7].

3 наурыз, Алматы қаласы, «Еркіндік қанатты» қоғамдық қоры 15 наурызда өтетін референдум барысында байқаушыға тыйым салынатын әрекеттер жөнінде ұсынымдармен бөлісті: «сайлаушылармен қарым-қатынас жасау, оларға көмек көрсету, тіпті олар өтініш білдірген жағдайда да және т.б.» [8].

2 наурыз, Астана қаласы, А.Қасенов, ҚР ҚК 274-бабының 3-бөлігі, судья «ҚазТАГ» бас редакторы А.Касеновті үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасында қалдырды, бұл «Әмирді еңбек ету құқығынан, байланыс құралдарын пайдаланудан, жұмыс орнында еңбек қызметін жүзеге асырудан айырады. Журналист үшін бұл іс жүзінде кәсіби қызметпен айналысуға тыйым салуды білдіреді», – деп хабарлады оның жұбайы А.Касенова [9].

3 наурыз, Алматы қаласы, сайлау комиссиясының төрайымы А.Қалыкова 15 наурызда өтетін алдағы референдумда дауыс беру рәсімінің заңдылығы туралы қала тұрғындарына ескерту жасап, өзгенің атынан дауыс бергені үшін заңда көзделген айыппұлдар салынатынын ескертті[10].

3 наурыз, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, №4 мекемеде, М.Жыланбаев, ҚР ҚК 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 2-бөлігі, 7 жылға бас бостандығынан айырылған, М.Жыланбаевқа оның серіктестері мен адвокаты М.Досқараев келді, алайда олар мекемеге кіргізілмеді. Мекеме бастығы К.Медеев М.Жыланбаевтан кездесуге қатысты өтініш түспеген деген уәжбен оларды кіргізуден бас тартуда[11].

3 наурыз, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, А.Нұрмұхамбетова, ҚР ӘҚБтК-нің 506-бабы, сот 45 413 теңге мөлшерінде айыппұл салды. Шешімнің негізі: 03.03.2026 ж. ол РММ «№4 мекеме» аумағындағы әжетханаға заңсыз түрде кірді[12].

4 наурыз, Алматы қаласы, Д.Қушеевтің, Р.Каримовтың, К.Әйтмұқановтың және А.Беля́нскийдің ісі бойынша баспасөз мәслихаты өтті. ҚР ҚК 194-бабы, бопсалау бойынша 9 жыл бас бостандығынан айыру. Адвокаттар А.Әкімжанов пен Р.Елдесбаева толық кінәсіздік ұстанымын алға тартып, тергеу мен сот барысында бірқатар өрескел заң бұзушылықтар орын алғанын атап өтті. Д.Қушеевтің жұбайы өзіне қатысты жәбірленуші Б.Блаевтың арызы негізінде қылмыстық іс қозғалғанын, сонымен қатар Б.Блаев оның үстінен 5 млн теңге моральдық зиянды өндіріп алу туралы мазмұны ұқсас азаматтық талап-арыз да бергенін хабарлады[13].

4 наурыз, Ақтөбе қаласы, №3 сотта «Қазхром» АҚ-ның Е.Ж. Уббиниязовқа қатысты іскерлік беделді қорғау туралы талап-арызы бойынша алдын ала сот отырысы өтті. Сот аталған іс бойынша іс жүргізуді сараптама аяқталғанға дейін тоқтата тұру туралы ұйғарым шығарды.Сонымен қатар, осы іс бойынша филологиялық-лингвистикалық сараптама тағайындалды[14].

4 наурыз, Астана қаласы, қала әкімдігі қорғаныс қабілетін, мемлекеттік қауіпсіздікті және халықтың тіршілігін қамтамасыз ететін ұйымдардың аумағына іргелес 800 метрден аз қашықтықта пикет өткізуге тыйым салынатынына байланысты, I топтағы мүгедек М.Дауыловқа 2026 жылғы 12 наурызда Мәңгілік Ел даңғылы, №8 мекенжайы бойынша орналасқан Министрліктер үйі маңында жеке пикет өткізуге рұқсат беруден бас тартты[15].

4 наурыз, Астана қаласы, №64 мекеме, Е.Нарымбай, ҚР ҚК 430-бабының 1-бөлігі, аштық жариялап, талаптар қойды: үйқамаққа шығару, кепіл түріндегі бұлтартпау шарасын қолдану және электрондық бақылау білезігін тағу; бауырына қорғаушы ретінде қатысуға рұқсат беру; шахмат пен нард ойындарын беруге қатысты заңсыз шектеулерді алып тастау[16].

5 наурыз, Алматы қаласы, О.Ержанов, ҚР ҚК 150-баб 2-бөлігінің 3-тармағы, тергеу соты қоғам белсендісіне қатысты бұлтартпау шарасы ретінде 2 ай мерзімге қамауда ұстауды тағайындады. Әрекеттер азаматтардың сайлау құқығын немесе референдумға қатысу құқығын еркін жүзеге асыруына кедергі келтіру ретінде, алдын ала сөз байласу арқылы топ болып немесе қылмыстық топ құрамында жасалған әрекет ретінде сараланған[17].

5 наурыз, Атырау облысы, Мақат ауданы, Н.Батырханов, ҚР ӘҚБтК-нің 434-бабының 1-бөлігі, «Ұсақ бұзақылық», 2026 жылғы 26 ақпанда «TikTok» әлеуметтік желісінде тікелей эфир жүргізу барысында әдепсіз, балағат сөздерді қолданғаны үшін 5 тәулік мерзімге қамау [18].

5 наурыз, Маңғыстау облысы, Бейнеу ауылы, М.Қорбақов, ҚР ӘҚБтК-нің 73-3-бабы бойынша, Бейнеу ауданы ішкі саясат бөлімінің басшысы Т.Жолышевтің бейнесімен қоса, «я против референдума» деген жазуы бар, жасанды интеллект көмегімен жасалған бейнероликті WhatsApp мессенджерінде жариялағаны үшін, 20 тәуліктік мерзімге қамау[19].

5 наурыз, Түркістан қаласы, Мұхаммад Өмірбек NEGE KZ редакциясына арызбен жүгініп, фельдшерлердің мәселелеріне назар аудартуға әрекет жасағаннан кейін оны психиатриялық есепке қойғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл әрекет сот шешімінсіз және өзінің келісімінсіз жүзеге асырылған. Азамат медициналық мекемеде 37 күн болғанын атап өтіп, диагнозды жоюды, өзін есептен шығаруды, тәуелсіз сараптама жүргізуді, сондай-ақ полиция мен медицина қызметкерлерінің әрекеттеріне тексеру жүргізуді талап етеді [20].

5 наурыз, Астана қаласы, «Просто журналистика» YouTube-арнасының журналистері Л.Ахмедьяров, Р.Упоров және Е.Гапуов Украинадан оралғаннан кейін Астана әуежайында паспорттық бақылау аймағында тоқтатылды. Олардың паспорттарын алып қойып, жеке кабинетке кіргізген. Р.Упоровтың айтуынша, ұстау себебі «геосаяси жағдайға байланысты» және олардың Украинада болғандығымен түсіндірген[21].

6 наурыз, Алматы қаласы, О.Ержановты қамауға алуға байланысты АҚжЗСЖҚХБның мәлімдемесі, онда былай делінген: «Біздің пікірімізше, О.Ержанов мырзаның әрекеттерінде азаматтардың референдумға қатысу құқығын еркін жүзеге асыруына ешқандай кедергі келтіру фактісі жоқ. Бұл — оның жеке пікірін білдіруі, онымен кейбір азаматтар келісе алады, ал басқалары келіспеуі мүмкін. Сонымен қатар азаматтар референдумға өз еркімен қатысуға немесе қатысудан бас тартуға құқылы. Бұл — олардың еркін ерік білдіруінің конституциялық құқығы» [22].

6 наурыз, Астана қаласы, №64 мекеме, Е.Нарымбай, ҚР ҚК 430-бабының 1-бөлігі, 2 айға қамауға алынған, хат жолдап, онда өзін қоғамға қауіп төндірмейтін әрекеттер бойынша заңсыз ұстап отырғанын, сондай-ақ ұстау жағдайлары белгіленген талаптарға сәйкес келмейтінін мәлімдеген, сонымен қатар, 2026 жылғы 4 наурызда сағат 21:00-ден бастап наразылық ретінде оның аштық жариялағанын адвокат В.Садыков хабарлады[23].

6 наурыз, Астана қаласы, Таяу Шығыста қалып қойған қазақстандықтар Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаевқа елге қайтаруға көмек көрсету туралы өтінішпен жүгінді. «Біз барлығымыз осында жатырмыз. Ешқандай жағдай жасалмаған. Мұнда балалар ауырып жатыр, қарттар қиналуда, жалбарынамыз – бізге көмектесіңіздер, біз өте қиын жағдайдамыз», – деп айтты әйел азаматша видеомәлімдемеде [24].

6 наурыз, Алматы қаласы, Threads әлеуметтік желісінде мұғалімдерге «Мен Жаңа Конституцияны қолдаймын!» деген ұранмен өз фотосуреттерін жариялауға мәжбүрленіп жатқаны туралы жазбалар пайда болды. Пайдаланушылардың пікірінше, бұл саяси сыбайлас жемқорлық нысаны болып табылады, өйткені мемлекеттік білім беру институты нақты бір топтардың саяси сақталуы немесе билігін нығайту мақсатында мақсатсыз пайдаланылуда[25].

6 наурыз, Алматы қаласы, «Власти» сайты қайтадан жаппай DDoS-шабуылға ұшырады. Бұған дейін сайтқа жасалған шабуылдар 2025 жылдың соңғы апталарында белсенді болған, кейін қаңтар айында қайта жалғасқан. Жаңа шабуыл екінші ірі кибершабуыл болып тіркелді. DDoS-атакалардың салдарынан «Власти» сайтының жұмысы іркіліспен жүзеге асуда[26].

6 наурыз, Павлодар облысы, адвокат Г. Қажиева бейнеүндеу жариялап, онда: «Мен зорлық-зомбылықты бастан өткердім. Енді жүйенің үнсіздігін бастан кешіріп отырмын», – деп мәлімдеді. Адвокаттың айтуынша, ол 2025 жылғы 16 қыркүйекте зорлық-зомбылыққа ұшыраған және содан бері әділдікке қол жеткізуге тырысып келеді. Алайда, оның сөзінше, қылмыстық істі тергеу созылып, ілгерілеусіз қалып отыр. Ол осыған байланысты Қазақстан Республикасының Бас прокуроры Б.Асыловқа жүгінді[27].

6 наурыз, А. Семейханұлы, қазақ зерттеушісі Қытай елінде «Абай ілімін теріс насихаттау» және «жеке қоғамдық пікір қалыптастыру» бойынша айыпталып, сот үкімімен 6,5 жыл бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Әріптестері мен отбасы Семейханұлының қылмыстық қудалануын оның «Шынжаң» қазақ тіліндегі газеттегі қызметімен байланыстырады. Сондай-ақ, бірнеше өзге қазақстандық зиялыларға: Мұрат И. — 5,5 жыл, Оньялған М. — 7 жыл, Жәнібек Д. — 7,5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы кесілді [28].

7 наурыз, Алматы қаласы, Қазақстанда «Бірінші арна» және басқа да ресейлік телеарналардың хабар таратуы тоқтатылғаны туралы ақпарат жарияланды. 2026 жылдың 28-ақпанынан бастап «АЛМА-ТВ» компаниясы ресейлік телеарналардың барлығын қайта таратуды (ретрансляциясын) тоқтатқан. Тоқтатудың себебі хабар таратуға құқық иесіне берілген уақытша рұқсат мерзімінің аяқталуы [29].

8 наурыз, Meta компаниясы Facebook желісіндегі «Республика» парақшасынан Конституция тақырыбына қатысты 57 жарияланымды және Instagramдағы «Республика» аккаунтындағы осы тақырып бойынша барлық карточкаларды өшіріп тастады. Жойылған жарияланымдардың қатарында Ә. Қажегельдиннің Bild басылымына берген сұхбаты, О. Ержанов туралы мақалалар, сондай-ақ Конституцияны сынаған тұлғаларды қудалау жөніндегі материалдар. Барлық аталған контент бойынша шағым бір ғана шағым беруші тараптан — «Giorgio Armani» атынан түскен[30].

8 наурыз, АҚШ-тың Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясы (USCIRF) православ діни қызметкері И. Воронцовты (ҚР ҚК 302, 296 баптары) діни сенімі үшін қудалауға ұшыраған тұлғалардың халықаралық деңгейдегі тізіміне енгізді (Frank R. Wolf Freedom of Religion or Belief Victims List). 2026 жылдың ақпан айында билік И. Воронцовты қамауға алған. Ол Ресейдің Украинаға қарсы соғысын ашық сынға алып, оны «христиандықпен ешқандай байланысы жоқ» деп мәлімдеген [31].

8 наурыз, Алматы қаласы, «Феминита» өкілдері арт-кеңістікте әйелдер құқықтары үшін күресті жалғастыруға бағытталған бірлескен іс-шаралар мен бастамаларды талқылау мақсатында бас қосты. Алайда залға агрессивті көңіл-күйдегі бір топ әйелдер кіріп келіп, іс-шараны бұзуға әрекет жасады. Олардың қатарында Б. Шералиева, А. Исаева және Д. Инсенова бар. Арандатушылар айқайлап, күш көрсетеміз (өртеп жібереміз) қорқытты. Олар учаскелік полиция қызметкерінің сүйемелдеуінде болды [32].

9 наурыз, Meta компаниясы Қазақстандағы журналистер мен қоғам қайраткерлерінің Конституция және алдағы референдум тақырыбындағы жарияланымдарын жаппай өшіре бастады. Авторлық құқықты бұзу туралы шағымдар «Giorgio Armani» атынан түскен. Instagram және Facebook желілерінде журналист М. Данияр мен адвокат М. Адамның ондаған жазбалары жоғалып кетті[33].

9 наурыз, Алматы қаласы, С.К. Жүрсімбаев, заң ғылымдарының докторы, профессор Конституцияға енгізілетін өзгерістерге қатысты пікір білдіріп, былай деп мәлімдеді: «Біздің пайымдауымызша, Конституция жобасы мерзімінен бұрын дайындалған, оның мәтіні жеткілікті түрде жетілдірілмеген және ең бастысы, ол іс жүзінде басқарудың суперпрезиденттік формасын бекітеді, бұл авторитарлық режимнің орнауына әкелуі мүмкін»[34].

9 наурыз, Алматы қаласы, Қазақстанда білікті жұмыс күшінің тапшылығы және төмен білікті жұмыс күшінің артық болуы байқалуда. Шетелде білім алып жатқан көптеген қазақстандық студенттер, өзін-өзі жүзеге асыру мүмкіндіктерінің шектеулілігі, жемқорлық және өзге де мәселелерге байланысты елге қайтпай, сол жақта тұрақтап қалуда. Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2016–2025 жылдар аралығында Қазақстаннан 281 643 адам эмиграцияға кеткен[35].

9 наурыз, Астана қаласы, «Жұрттың баласы» YouTube-арнасының авторы М. Данияр хабарлады: менің Instagram аккаунтыма шабуыл басталды, менің жазбаларым жойылып жатыр. Жаңа Конституция жобасын сынға алған 15 жарияланымды өшіріп тастады [36].

9 наурыз, Алматы қаласы, екі күн ішінде менің экс-бас редактор Гүлнар Бажкеноваға қатысты, бұрынғы және өзекті емес жарияланымдарымның барлығы жойылды,- деп хабарлады, журналистің құқықтарын бұрын қорғаған заңгер, Мұрат Адам [37].

10 наурыз, Алматы қаласы, Instagram желісінде 50-ден астам жазба жойылды. 5 ақпанға дейінгі бір айлық кезеңдегі жарияланымдар және барлық рилстер (reels) өшірілді, — деп хабарлады құқық қорғаушы Б. Төлеғожина[38].

10 наурыз, Астана қаласы, адвокат В. Садыков хабарлады: «Менің 7 наурыздағы Е. Нарымбайға қатысты ҚР ҚК 430-бабының 1-бөлігі бойынша жасалған қылмыстық құқық бұзушылық туралы жариялаған жазбамды да жойып жіберді. Көзге көрінбейтін цензор 15 наурызда өтетін референдум нәтижесінде «қажетті» дауыстарды қамтамасыз ету мақсатында белсенді түрде әрекет етуде» [39].

10 наурыз, Астана қаласы, Facebook желісіндегі қазақстандық пайдаланушылардың жарияланымдарын «Giorgio Armani» атынан берілген шағымдарға қатысты жаппай өшіру жалғасып жатыр. Конституцияның жаңа жобасының ережелерін талқылаған және цензураға тыйым салу мен «адамгершілік» талаптарының арақатынасын көтерген жарияланым авторлық құқықты бұзу негізінде жойылғанын Г. Біржанова хабарлады[40].

10 наурыз, Алматы қаласы, «О. Ержанов 2 ай мерзімге қамауға үкім шықты. Бұған дейін ол 10 тәулік алдын ала қамауда болды. Сүлейменов профессор Ф.С. Қарағұсовпен бірге оның сол 10 тәулікті үйқамақта өткізуі үшін кепілдік (поручительство) бергенбіз, алайда өтінішіміз қанағаттандырылмады. Апелляциялық алқа осы іске және О. Ержановтың сотталуына байланысты туындаған басқа да сұрақтарға жауап беруге тырысады деген үміттемін»,- деп мәлімдеді, заңгер Майдан Сүлейменов [41].

10 наурыз, Алматы қаласы, Бостандық аудандық соты С. Ташимованың қамтамасыз ету шараларын алып тастау туралы өтінішін қарады. Бұған дейін талап қоюшы, мәслихат депутаты Т. Елеусізов моральдық зиянды өтеу туралы 2 млн теңге көлемінде талап арыз беріп, «іс бойынша қамтамасыз ету шараларын қолдану жөнінде» өтініш жасаған. Сот қаулысы: қамтамасыз ету шараларын алып тастау туралы С. Ташимоваға – бас тарту, қамтамасыз ету шаралары сот шешімі заңды күшіне енгенге дейін сақталады[42].

10 наурыз, Астана қаласы, Facebook желісінде «Құқықтық медиа-орталық» жариялаған Конституцияға енгізілетін түзетулерді талдауға арналған жарияланымдар бұғатталды. Сондай-ақ М. Даниярдың «Jurttyn Ballasy», журналист А. Жапишеваның және белсенді М. Дауыловтың жарияланымдары шектелген немесе жойылған. Барлық жарияланымдар Конституцияға енгізілетін түзетулерге қатысты сын пікірлерді қамтыған[43].

10 наурыз, Астана қаласы, Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) жалған уақытша тұруға рұқсат (УТР) құжаттарын дайындау фактісі бойынша қылмыстық істі тергеп жатыр. Аталған іс бойынша куәгерлер ретінде ондаған ер жынысты, әскери шақыру жасындағы Ресей азаматтары өтуде, ал алаяқтық әрекеттерді жасаған тұлғалар әлі ұсталмаған. Бұл жағдай соғысқа қарсы ұстанымдағы ресейлік эмигранттардың барлығын Ресейге депортациялауға себепші бола алады. Құқық қорғаушылар істің фигуранттарына Қазақстан аумағынан шұғыл түрде кетуге кеңес беріп, Ресейге депортацияланудан сақтануды ұсынды[44].

10 наурыз, Петропавл қаласы, В. Қурамшин өз үйіне полиция қызметкерлері заңсыз кіргенін және оған Петропавл қалалық полиция департаментіне келу туралы шақырту (повестка) табыс етілгенін хабарлады. Оның айтуынша, В. Борейконың Instagram желісіндегі О. Ержановтың ұсталуына қатысты жарияланымына сілтеме жасау, сондай-ақ Конституцияға енгізілетін өзгерістерді сынға алған видеороликті жариялағаны шақыртуға негіз болған [45].

10 наурыз, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, №4 мекеме, ҚР ҚК 258-бабы және 405-бабы бойынша 7 жыл бас бостандығынан айырылған. 10 наурызда адвокат Д. Малюгаға колониядан берілген ресми жауапта 2026 жылғы 10 ақпаннан бастап Маратқа тәртіптік жаза ретінде қатаң ұстау жағдайына (СУС) ауыстыру шарасы қолданылғаны расталған. Алайда оның осы режимде болу себептері, мерзімсіз аштық жариялаудан кейін ол қандай жағдайда, оның денсаулық жағдайы қандай – бұл ақпаратты мекеме бастығы К. Медеев оның қорғаушыларынан және қоғамнан жасырып отыр [46].

10 наурыз, Алматы қаласы, «Куәгерді айғақ беруге мәжбүрлеу фактісі бойынша тергеушіге қатысты қылмыстық іс қозғалды» тақырыбында онлайн баспасөз мәслихаты өтті. 2023 жылғы тамызда Алматы қаласында алаяқтық фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалған болатын. Куәгер Д. Баймағамбетова жария түрде берген мәлімдемесінде жауап алу барысында тергеушінің қысым көрсетуі салдарынан айғақ беруге мәжбүр болғанын, өзі бұрын таныс емес адамды жалаң айыптағанын айтты[47].

10 наурыз, Алматы қаласы, ҚР ӘҚБтК-нің 667-бабының 1-бөлігі бойынша 15 тәулікке қамауға алынған журналист У. Шамшетке қатысты менің жарияланымымды Facebook жойып тастады. Оның жазасының аяқталу мерзімі 14 наурызда. Жарияланымның жойылуына «GIORGIO ARMANI» атынан түскен шағым себеп болды,- деп хабарлады адвокат Д.Ахметов[48].

10 наурыз, Тараз қаласы, облыстық сот прокурор А. Кожабековаға қатысты резонанстық іс бойынша шешім шығарды. Бұған дейін 2025 жылғы 21 сәуірдегі оның жария мәлімдемелері басшылықтың беделіне нұқсан келтіретін деп танылған болатын. Кожабекова өңірде қылмыстық істерді қолдан жасау тетіктері бар екенін, сондай-ақ қылмыс көрсеткіштері жүйелі түрде төмендетіліп көрсетілетінін айтқан еді. Апелляциялық сот бірінші сатыдағы шешімді ішінара өзгертіп, оны толықтай қолдамады. Атап айтқанда, сот Кожабекованың басшылықтың «озбырлығы» туралы сөздерін жала жабу ретінде қарастырудан бас тартты[49].

10 наурыз, Қызылорда қаласы, белсенді М. Баймағамбетовке қала әкімдігі 2026 жылғы 13 наурызда Н. Назарбаев көшесі бойында, «Арай Сити» сауда орталығы маңында пикет түріндегі бейбіт митинг өткізуге рұқсат беруден бас тартты. Заңда белгіленген талаптарға сәйкес хабарламаның (уведомление) толтырылмағаны бас тартуға себеп болған [50].

11 наурыз, Астана қаласы, КазТАГ, «GIORGIO ARMANI» атынан түскен шағым бойынша Facebook парақшасындағы Конституцияға енгізілетін өзгерістерге қатысты сыни контент және «Көкшетаудағы барбершопта қазақ музыкасына тыйым салынғаннан кейін сотқа дейінгі тергеу басталды» тақырыбындағы жарияланымдар жойылды [51].

11 наурыз, Қызылорда қаласы, №60 мекеме, Д. Мұхаммедкәрім, ҚР ҚК 258, 405-бабтары бойынша 7 жылға сотталған. Саяси тұтқын Д. Мұхаммедкәрім аштық жариялады, ол босатуды талап етпейді, ол жазасын өтеу орнын Қызылордадан Алматы облысына, Заречное кентіндегі мекемеге ауыстыруды сұрайды[52].

11 наурыз, Қызылорда қаласы, Г. Серікбаева, ҚР ҚК 174-бабы, полиция қызметкерлері азаматтық белсендінің үйінде тінту жүргізді. Алдын ала ақпарат бойынша, оған қатысты саяси астарлы «араздықты қоздыру» қылмыстық ісі арыз\донос негізінде ашылды. Ол ұсталып, уақытша ұстау изоляторына (ИВС) қамалды[53].

11 наурыз, Орал қаласы, редактор Т. Еслямова хабарлады: «Уральская неделя» басылымының парақшасынан Конституцияның жаңа жобасын талқылауға қатысты жарияланымдар біртіндеп жойылып жатыр. Авторлық құқықты бұзуға сілтемелер жасалған, алайда бұлар редакцияның өзіне тиесілі материалдар[54].

11 наурыз, Астана қаласы, М. Нұғыманов, ҚР ӘҚБтК-нің 488-бабы, 2025 жылы Степногорск қаласындағы №4 мекемеге барғаны және саяси тұтқын М. Жыланбаевты қолдау акциясына қатысқаны үшін 15 тәулікке қамауға алу[55].

11 наурыз, Орал қаласы, Батыс Қазақстан облысында 23 қоғамдық бірлестік алдағы 15 наурызда өтетін Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдумға бақылаушы ретінде аккредиттелгені туралы ақпарат жарияланды. Олардың ішінде тек екеуі — «Абырой» және «Жария» ұйымдары ғана билік құрылымдарынан тәуелсіз деп сипатталса, қалғандарының басым бөлігі билікке тәуелді немесе «прокси» ұйымдар[56].

12 наурыз, Орал қаласы, БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі арнайы баяндамашысы Мариана Кацарова Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаевқа Украинаға қарсы соғысқа және қоғамды милитаризациялауға келіспеушілік себебімен Қазақстанға қашып келген Ресей Федерациясының кәмелетке толмаған азаматы Т. Турковты депортацияламау туралы хат жолдады[57].

12 наурыз, Орал қаласы, облыстық соттың апелляциялық алқасы кәмелетке толмаған Т. Турковқа қатысты, оны Ресейге экстрадицияламау туралы қаулы шығарды. ҚР ҚІЖК-нің 81-бабы негіз ретінде көрсетіліп, онда кәмелетке толмағандарға тек шектеулі жаза түрлері қолданылатыны және оларға елден шығару (выдворение) қолданылмайтыны қарастырылғанын аталды. Мемлекеттік шекараны заңсыз кесіп өткені үшін Т. Турковты кінәлі деп танылған үкім күшінде қалды[58].

12 наурыз, Астана қаласы, Ш. Әбеуова, ҚР ӘҚБтК-нің 488-бабының 7-бөлігі, Facebook желісіндегі өз парақшасында оппозициялық саясаткер Б. Мендығазиевтің жарияланымын қайта жариялағаны үшін15 тәулікке қамауға алынды[59].

12 наурыз, Астана қаласы, Қаржылық мониторинг агенттігі құқыққа қайшы контенттің бар-жоғын анықтау мақсатында ақпараттық кеңістікті тексеру қағидаларын әзірлегені туралы хабарлады. Жаңа тәртіпке сәйкес, интернет-ресурстар, әлеуметтік желілер, мессенджерлер, бұқаралық ақпарат құралдары және өзге де ақпараттық-коммуникациялық платформалар тексеріліп, сарапталатын болады. Ережелерді бұзғандарға қатысты бұғаттау шаралары, әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік қолданылуы мүмкін, сондай-ақ мұндай контентті қайта жариялау (репост) үшін де жауапкершілік қарастырылуы ықтимал [60].

12 наурыз, Алматы қаласы, Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдум қарсаңында белсенділерге, журналистерге және блогерлерге қатысты саяси қудалаулардың 2026 жылғы 12 наурыздағы жағдайы туралы жиынтық ақпарат. Ескерту беру— 18 адам; айыппұл салу— 5 адам; әкімшілік қамауға алу — 7 адам; қамауға алмай қылмыстық іс қозғау— 2 адам; қамауға алу— 3 адам; әлеуметтік желідегі аккаунттарды бұғаттау немесе өшіру — 11 адам; «шетел агенті» тізіміне енгізу— 1 адам [61].

12 наурыз, Петропавл қаласы, Вадим Қурамшин, ҚР ӘҚБтК-нің 456-2-бабы, В.Борейконың жарияланымдарына және өзге де ресми БАҚ материалдарына сүйеніп, жаңа Конституция жобасын талқылағаны үшін 10 тәулікке қамауға алу [62].

13 наурыз, М. Струтерс, Amnesty International Amnesty International ұйымының Шығыс Еуропа және Орталық Азия бойынша директоры, былай деп мәлімдеді: «Қазақстанның жаңа Конституция жобасы елдегі адам құқықтары саласындағы халықаралық стандарттардың және құқықтың іргелі қағидаттарының әлсіреуін (эрозиясын) көрсетеді»[63].

13 наурыз, Астана қаласы, ЕҚЫҰ ДИАҚБ байқаушылар миссиясының референдумға дайындық туралы есебінде жаңа Конституцияны қабылдауға қарсы пікір айтатын тараптардың уәждерімен қазақстандықтардың танысу мүмкіндігі болатыны көрсетілген. Сонымен қатар, миссия қорытындысында «жақтап» үгіт жүргізу процесіне мемлекеттік аппараттың толық тартылғаны» туралы тұжырым айтылған. «Бұл миссияның қажеттілікті бағалау бойынша есебі екенін, менің атап айтқым келеді. Оны Астанада екі жарым күн болған екі маман дайындаған болатын. Және де мен біздің собеседниктеріміздің қазақстандық тараптың &quot дайындық деңгейін көріп тұрғанын айта аламын» деп хабарлады Орталық сайлау комиссиясының өкілі М. Ерман»[64].

13 наурыз, Орал қаласы, зейнеткер Мұрат Айсаутов өмір сүру қаражатынсыз қалды. Банк оның ай сайынғы зейнетақысының толық сомасын қарызды өтеу есебіне ұстап қалған. Бұл Қазақстан Республикасының «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңының 95-бабын тікелей бұзу болып табылады. Аталған заңда ұстау мөлшері табыстың 50 пайызынан аспауға тиіс екені нақты көрсетілген. Адамды мүлде қаражатсыз қалдыру – озбырлық болып табылады. «Мен, А. Шайғумаров, қалалық мәслихат депутаты М. Айсаутовпен бірге прокуратураға және қалалық мәслихатқа ресми шағым дайындауға көмектестік. Заңды шешім қабылданып, ұсталған қаражаттың 50 пайызы қайтарылатынына үміттенеміз» [65].

13 наурыз күні, Алматы облысы, Іле ауданы, Жауғашты кенті, Ә. Тілеужанова, ҚР ҚК 272-бабының 2-бөлігі бойынша 4 жылға бас бостандығынан айырылған, өзін және басқа да бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдарды жаңа Конституция жобасымен таныстырылмағандығын хабарлады[66].

13 наурыз, Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Н. Жүсіпова, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 488-бабының 12-бөлігі, «Телеграмм чатында» 15.03.26 жылға жоспарланған митингке қатысуға шақыру мазмұнындағы пікір жариялағаны үшін 15 тәулік мерзімге әкімшілік қамауға алынды[67].

14 наурыз күні, Павлодар облысы, Байет ауылы, Ж. Жамалиев, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 488-бабының 12-бөлігі бойынша «бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» заңнаманы бұзғаны үшін 20 тәулік мерзімге әкімшілік қамауға алынды. Аталған іс бойынша негіз ретінде Facebook әлеуметтік желісінде «Тыйым салынған Әблязов» атты жарияланымды репост жасап, митингке шақыру мазмұнын таратқаны көрсетілген. Құқық қорғаушылардың пікірінше, белсенділерді ұстау – 15 наурызда Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдум қарсаңында билік тарапынан қолданылған алдын алудың шаралары [68][69].

14 наурыз, Өскемен қаласы, Р. Нұрқанов, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 667-бабының 1-бөлігі, сот шешіміне сәйкес «полиция қызметкерінің заңды талабын орындамағаны үшін» 15 тәулік мерзімге әкімшілік қамауға алынды. Сондай-ақ Е. Зарқұмқанов Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 488-бабы бойынша әлеуметтік желідегі мақаланы репост жасағаны үшін 15 тәулікке әкімшілік қамауға алынды. Құқық қорғаушылардың пікірінше, белсенділерді ұстау – 15 наурызда Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдум қарсаңында билік тарапынан қолданылған алдын алу шаралары болып табылады[70].

14 наурыз, Қостанай облысы, Силантьевка ауылы, С. Байбеков, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 488-бабының 7-бөлігі бойынша өзіне тиесілі TikTok аккаунтында «Қостанай қаласының тұрғындары, 15 наурызда облыс әкімдігіне митингке шығыңдар» деген мазмұндағы шақыру жариялағаны үшін 5 тәулік мерзімге әкімшілік қамауға алынды[71].

14 наурыз, Алматы қаласы, У. Шәмшет, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 667-бабы бойынша 15 тәулікке әкімшілік қамауға алу. Ақпан айының соңында полиция қызметкерлерінің заңды талабына бағынбағаны үшін айыпталған болатын, оған қосымша 5 тәулік мерзімге әкімшілік қамау тағайындалды. Қосымша қамау жазасын тағайындауға ұстау режимін бұзғаны негіз болып көрсетілген, атап айтқанда камерада темекі шеккені және қызметкерге қатысты әдепсіз сөздер айтқаны [72].

14 наурыз, Жезқазған қаласы, №62 мекеме құқық қорғаушы Б. Төреғожинаның Қазақстан Республикасының ҚК-нің 366-бабының 4-бөлігі бойынша 10 жыл бас бостандығынан айыру жазасына сотталған Н. Алтаевқа кіруіне рұқсат беруден бас тартты. Бас тартуға негіз ретінде құқық қорғаушының тиісті өкілеттіктері жоқ екені көрсетілген. Мекеме мәліметінше, сотталғандарды тек Ұлттық алдын алу тетігі (ҰАТ) қатысушылары және Қоғамдық бақылау комиссиясы (ҚБК/ОНК) өкілдері ғана барып көре алады. Тәуелсіз құқық қорғаушылардың кіруіне рұқсат берілмейді[73].

14 наурыз, Ақтөбе қаласы, 1-топтағы көру қабілеті бойынша мүгедек М. Дауылов келесіні хабарлады: «Облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасынан өкіл келді. Оның айтуынша, бұл менің 15 наурызда Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдум кезінде заң бұзушылықтарға жол бермеуіме байланысты. Әлеуметтік қызмет көрсету жүйесіндегі проблемалар мен мемлекеттік органдардың әрекеттері туралы ашық түрде мәселе көтеріп келе жатқан азаматқа мұндай әрекеттерді жасау арандатушылық және азаматқа қысым көрсету әрекеті деп санаймын» [74].

14 наурыз күні, Орал қаласы, «Жария» қоғамдық бірлестігінің тәуелсіз бақылаушыларына қарсы арандатушылық әрекеттер басталды. Координатор Х. Меңдыбайдың телефон нөмірі белгісіз тұлғалар тарапынан «OLX» коммерциялық қосымшасында кір жуғыш машина сатушысы ретінде орналастырылған. «Шамасы, өте «тиімді шарттар» ұсынылған сияқты, қоңыраулар үздіксіз түсіп жатыр», – деп хабарлады Хаким. Осындай сипаттағы арандатушылық әрекет тәуелсіз бақылаушылар штабының тағы бір координаторы С. Гильмановаға да жасалған. «Біз полициядамыз, арыз жазып жатырмыз», деп хабарады Х. Меңдыбай[75].

14 наурыз, «Құқықтық медиа-орталық» қорының директоры Д. Окремова «Deutsche Welle» басылымымен сұхбат барысында былай деп мәлімдеді: «Қазақстан Конституциясын реформалауға қарсы тараптар қысым жасалып жатқанын айтады. Ел билігі жаңа негізгі заң жобасына қатысты сын пікірлер жариялаған авторларға телефон арқылы хабарласып, олардан жарияланымдарды жоюды талап етуде» [76].

14 наурыз, Астана қаласы, «Аяна Плаза» тұрғын үй кешенінің алданған үлескерлері Президент әкімшілігінің азаматтарды қабылдау орталығына жиналды. Үлескерлердің құқықтарының бұзылуына қатысты олардың ісі екі жылдан бері тергеліп жатқанына қарамастан, нәтижелер әлі жоқ. Үлескерлер Министрліктер үйі маңында болған сәтте прокуратура қызметкерлері келіп, Министрліктер үйі ғимаратының жанында үлескерлердің жиналыс өткізуі заңсыз екенін ескертті[77].

14 наурыз, Қарағанды қаласы, темір концентратын өндіретін «ICC» ЖШС зауытының жұмысшылары Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаевқа бейнеүндеу жолдады. 2026 жылғы қаңтар айынан бастап кәсіпорынның 75 қызметкері жұмыстан шығарылған, кәсіпорын ешқандай себеп түсіндірместен жабылған. Цех «Қазақмыс» корпорациясының аумағында орналасқан және жұмысшылардың айтуынша, оларды ешқандай түсініктеме берместен кәсіпорын аумағына кіргізбей қойған[78].

15 наурыз, Павлодар облысы, Ерейментау қаласы, А. Акишева, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 102-бабы бойынша «сайлау алдындағы үгіт жүргізуге тыйым салынған кезеңде үгіт жүргізу» бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Сот оған 64 875 теңге мөлшерінде айыппұл салды. Негіздеме: TikTok және Facebook әлеуметтік желілерінде бес секундтық бейнероликті жариялау. Сот бұл әрекетті референдум қарсаңындағы «тыныштық күні» режимін бұзу ретінде бағалады[79].

15 наурыз, Астана қаласы, бірқатар сайлау учаскелерінде бақылаушылардың және журналистердің жұмысына қатысты шектеулер тіркелді. «Мұқалмас» қоғамдық бірлестігінің бақылаушыларын №46 сайлау учаскесіне кіргізбей қойды. «Еркіндік қанаты» ұйымының бақылаушысы Р. Садыкованы сайлау учаскесінен шығарып жіберді. Сондай-ақ Жас сайлаушылар лигасы №85 және №258 сайлау учаскелерінен өз бақылаушыларының шығарылғанын мәлімдеді. Ұйымның журналист-волонтері К. Садыкова мен «Еркіндік қанаты» ұйымының заңгер-бақылаушысы Р. Реймердің Астана қаласындағы №349 сайлау учаскесінен шығарылғанын BES.media хабарлады[80].

15 наурыз күні, Павлодар облысы, Ерейментау қаласы, А. Оразекова, Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нің 102-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылып, сот шешімімен 64 875 теңге (шамамен 134 АҚШ доллары) көлемінде айыппұл салынды. Полиция қызметкерлері бетперде киіп, белсендіні үйінен шыққан сәтінде ұстаған. Іс бойынша негіздеме: тыйым салынған үгіт кезеңінде 15 наурыз референдум күні азаматтарға азаматтық ұстанымын білдіруге шақырған бейнероликті әлеуметтік желіде жариялау [81].

15 наурыз, Астана қаласы, «Еркіндік қанаты» қоғамдық қорының бақылаушысы Р. Садыкова №16 сайлау учаскесінен шығарылды. Учаскелік комиссия төрайымы полиция шақырып, оны сайлау процесіне кедергі келтірді деген уәжбен учаскеден шығару қажеттігін мәлімдеді. Сондай-ақ №15 сайлау учаскесіндегі бақылаушы В. Козлов сайлау учаскесінен шығарылды. Ол сайлаушылар тізіміне негізсіз қосулар бойынша бұзушылықтар анықталғанын мәлімдеген[82].

15 наурыз, Ақтөбе қаласы, М. Дауылов сотқа көру қабілеті бойынша мүгедек ретінде дауыс беруге дербес және толыққанды қатысу үшін соқырларға арналған трафаретпен қамтамасыз етілмеуіне байланысты талап-арыз берген. Сот талап-арызды қараусыз қайтару туралы ұйғарым шығарды. Ұйғарым талапкер мәлімдеген талап дербес қарауға және мәні бойынша шешуге жатпайтынына негізделген[83].

15 наурыз күні, Астана қаласы, журналист- С. Тойкен, таңғы сағат 7-де №50 сайлау учаскесіне дауыс беруге келген сәтінде оны қызымен бірге полиция қызметкерлері ұстағанын айтты. «Мені және қызымды, қолымызды бұрап, полиция басқармасына жеткізді, 4 сағат ұстап отырды. Жауап алды, бірақ хаттаманың көшірмесін қолымызға берген жоқ», – деп хабарлады журналист полициядан шыққаннан кейін [84].

15 наурыз, Астана қаласы, «Азаттық» радиосының тілшісі Ж. Орысбай және тағы бірнеше журналист Мектеп оқушылары сарайындағы дауыс беру учаскесінде ұсталды. Ж. Орысбай және онымен бірге ұсталған журналистер 3 сағаттан кейін ешқандай айып тағылмай, ұсталудың нақты себептері түсіндірілместен босатылған [85].

15 наурыз, Алматы қаласы, А. Жұмағұлова, О. Омырова және С. Алдабергенова референдум күні қала орталығындағы Ескі алаңда ұсталды. Ұсталғаннан кейін олар Медеу және Алмалы аудандық полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Полиция қызметкерлері ұстау барысында күш қолданған және ұстау себептерін түсіндірмеген. Үшеуін де сағат 19:00-де босатты [86].

15 наурыз, Алматы қаласы, Е. Сабаншиев осылай деп хабарлады: «Сағат 14:00-де мен Ескі алаңға келдім, сол жерде белсенді Д. Рәкімді кезіктірдім. Біз тікелей эфирге шығып, 13 минут сөйлестік. Сол кезде азаматтық киімдегі екі адам келіп, бізді күшпен полиция көлігіне отырғызуға тырысты. Дәл осы сәтте менің арқамды оқыс қатты шаншу ұстап, қатты ауырып кетті. Жедел жәрдем шақырыттық, маған кеуде омыртқасының сынуы анықталғанын хабарлады» [87].

15 наурыз, Астана қаласы, белсенді В. Жанбаеваны «Жастар» сарайы маңында полиция қызметкерлері ұстап, Бостандық аудандық полиция басқармасында апарып, оны 10 сағат бойы ұстады. Ұстау барысында оған қысым көрсетілді, полиция қызметкерлері телефондағы TikTok қосымшасын ашуды талап етіп, оның қандай топтарға қатысы бар екені туралы сұрақтар қойды. Кейін оны босатқан [88].

16 наурыз, Орал қаласы, «Жария» және «Абырой» қоғамдық бірлестіктерінің бақылау штабының координаторлары Х. Меңдыбай мен С. Гильманова Орал қаласында 50%+1 дауыс талап етілетін келу көрсеткіші орындалмағанын айтып, референдумды өтпеді деп санау қажет деген пікір білдірді. Олардың мәліметінше, қаладағы дауыс беру белсенділігі 43% құраған. Аталған екі қоғамдық бірлестіктің бақылаушылары Орал қаласы мен аудандардағы 65 сайлау учаскесінде бақылау жүргізген. Оның ішінде қала бойынша 138 учаскенің 59-ында бақылау орнатылғаны хабарланды[89].

16 наурыз, Норвегияның Хельсинки комитеті (Norwegian Helsinki Committee, NHC) ұсынылып отырған Конституцияның және оны қабылдау үдерісінің бірқатар негізгі аспектілеріне қатысты елеулі алаңдаушылық білдірді. Комитеттің пікірінше, ұсынылып отырған Конституцияда негізгі бостандықтар мен адам құқықтарын шектеуге әкелуі мүмкін ережелер қамтылған[90].

16 наурыз, Алматы қаласы, О. Ержанов, Қазақстан Республикасының ҚК-нің 150-бабы бойынша 2 ай мерзімге қамауға алынған. Сот қаулысымен ол тергеу изоляторынан үйқамаққа ауыстырылды. Ол 26 ақпан күні референдум жобасына бойкот жариялауға шақырған, дауысқа шығарылған құжатты сынға алған және «ақылды бойкот» ұсынған болатын [91].

16 наурыз, Солтүстік Қазақстан облысы, Н. Өнерхан, Қазақстан Республикасының ҚК-нің 405-бабының 2-бөлігі, 1 жылға бас бостандығын шектеу және 3 жыл қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салынған. Облыстық сотта апелляциялық сот отырысы прокурордың Н.Өнерханға қатысты жазаны бас бостандығын шектеуден бас бостандығынан айыру түріне ауыстыру туралы өтініші қаралды. Сот бұрынғы жазаны өзгеріссіз қалдырды және қосымша жаза ретінде 3 жыл мерзімге бұқаралық ақпарат құралдарында кез келген материалдарды (соның ішінде пікірлер, репосттар және «ұнату» белгісін қою) жариялауға тыйым салу туралы шешім шығарды[92].

17 наурыз, Көкшетау қаласы, облыстық сот Атбасар қаласындағы №1 түзеу мекемесі қызметкерлерінің тарапынан азаптау фактілері туралы Қазақстан Республикасының ҚК-нің 146-бабы бойынша қозғалған қылмыстық іс бойынша үкімді жойып, істі жаңадан қарауға жолдады. Сот аталған іс материалдарында көрсетілген тұлғалардың қатарында сотталғандармен қатар Т. Дәнибаева да бар[93].

17 наурыз, Астана қаласы, «Elorda Eco System» ШЖҚ МКК-нің шамамен 200 қызметкері Жетіген көшесінде орналасқан кеңсеге келіп, басшылықтан жалақы мөлшерін арттыруды және сыйақы төлеуді талап етті. Алайда олар ұсталып, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 667-бабы 1-бөлігі бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартылып, 10 тәулікке әкімшілік қамаққа алынды: Қ. Камалов, Е. Даметов, Б. Мұқатов, Е. Амзин; 5 тәулікке: Әлибаев, К. Ысқақов, К. Абіләшім, М. Тасқынбай. Қалған бірнеше адам әкімшілік сот отырысын күтуде [94].

17 наурыз, Орал қаласы, Ресей Федерациясының кәмелетке толмаған азаматы Т. Турков Қазақстанға қашып келіп, Кремльдің әскери риторикасына қарсы пікір білдірген, пана іздеуші тұлға мәртебесін алды[95].

17 наурыз, Алматы қаласы, О. Гусев, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 147-бабы 5-бөлігі, 3 жыл мерзімге бас бостандығынан және 3 жыл мерзімге кәсіби қызметпен айналысу құқығынан айыру жазасы. Қалалық сотта журналист О. Гусевтің заңсыз дербес деректерді тарату бойынша айыптау үкіміне қарсы берген апелляциялық шағымы қаралды. Сот шағымды қанағаттандырусыз қалдырды[96].

17 наурыз, Алматы қаласы, заңгер А. Мұхамадиев Қазақстан Республикасы Референдумның орталық комиссиясына әрекетсіздікті жоюды міндеттеу туралы талап-арызбен сотқа жүгінді. Оның айтуынша, 2026 жылғы 12 ақпан мен 13 наурыз аралығында мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар және мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары Жаңа Конституция жобасын қолдау мақсатында жүйелі түрде үгіт-насихат жүргізді, бұл қолданыстағы заңнама талаптарына қайшы келеді[97].

17 наурыз, Астана қаласы, «Бірқатар учаскелерде азаматтарды растайтын құжаттарын тексерусіз және олардың нақты осы учаскеге тиесілілігін анықтамай-ақ қосымша тізімдерге енгізу үрдісі тіркелді. Кейбір учаскелерде бақылаушылар бұл фактілерге сайлау комиссиясы мүшелерінің назарын аударды», – деп мәлімдеді «Еркіндік Қанаты» қоғамдық қорының директоры Елена Швецова [98].

17 наурыз, Қостанай қаласы, «Твой шанс» ЖШС-і, «Наша Газета» басылымын шығарушы, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабы бойынша қоғамдық пікірге сауалнама жүргізу шарттарын бұзғаны үшін 129 750 теңге мөлшерінде айыппұл салынды. 2026 жылғы 05 ақпандағы бірінші сатыдағы сот шешіміне берілген апелляциялық шағым өзгеріссіз қалдырылды. Негіздеме: «Наша Газета» басылымы жүргізген сауалнама нәтижелерінің референдумның қорытынды нәтижелерінен бөлек[99].

17 наурыз, Астана қаласы, Конституцияны өзгерту жөніндегі референдумға дейін және референдум өткізу барысында «Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қоры тарапынан бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің құқықтарының бұзылуына мониторинг жүргізілді. Мониторинг нәтижелері бойынша келесі деректер тіркелді: журналистерді ұстау – 3 адам; сайлау учаскелеріне кіргізбеу – 2 адам; учаскелерден шығару – 2 адам; аккаунттарды бұғаттау және жою – 8 адам; айыппұл салу – 3 адам; телефон қоңыраулары арқылы қысым көрсету – 4 жағдай[100].

17 наурыз, Орал қаласы, «Уральская Неделя» ақпараттық ресурсы Ресей Федерациясының байланыс, ақпараттық технологиялар және бұқаралық ақпарат құралдарын қадағалайтын мемлекеттік органы – Роскомнадзордан ескерту хатын алды. Хатта 2026 жылғы 3 наурызда Қазақстандық басылымның сайтында жарияланған мақаланы дереу жою талап етілген. Аталған мақалада: «Трамп Путиннің соғысты тоқтатқысы келетінін мәлімдегеннен кейін Ресей армиясы Украинада 75-тен астам бейбіт тұрғынды өлтірді» деген мазмұндағы ақпарат берілген. Журналистердің айтуынша, қазіргі уақытта оларға хостинг-провайдерлер арқылы қысым көрсету әрекеттері жасалуда [101].

17 наурыз, Алматы қаласы, «Тәуелсіз бақылаушылар» қоғамдық бірлестігінің референдум бойынша ресми қорытынды есебі: 65 бақылаушы аккредитациядан өтті, 5 сайлау учаскесінде екі бақылаушыдан жұмыс істеді. 10 бақылаушы сайлау учаскелеріне келмеді, ал 8 адам белгісіз себептермен учаскелерден кетіп, байланысқа шықпаған. 42 учаскенің хаттамалары негізінде келесі нәтижелер тіркелген: жалпы сайлаушылар саны – 99 477 адам, дауыс бергендер – 26 125 адам (26,55%). Оның ішінде «Жақтап» – 17 515 дауыс (66,87%), «Қарсы» – 8 677 дауыс (33,13%). Алматы қаласы бойынша референдумға қатысу көрсеткіші заңда белгіленген 50% межесіне жетпегені анықталды[102].

17 наурыз, Ақтөбе қаласы, көру қабілеті шектеулі азамат М. Дауылов былай деп мәлімдеді: «Актөбеде ғана емес, басқа өңірлерде де оқуға қиын трафареттер мәселесі болғанын қалай түсіндіресіз? Брайль қарпіндегі әріптердің ажыратылуының қиындығы аса маңызды, себебі бұл жүйе 6 нүктеден тұратын дәл тактильді тануға негізделген. Дауыс беруге арналған трафареттер жағдайында бір элементтің бұрмалануы мәтінді жарамсыз етеді, бұл көру қабілеті жоқ пайдаланушылар үшін мүлдем жол берілмейтін жағдай» [103].

17 наурыз, Алматы қаласы, референдумнан кейін көру қабілеті нашар азаматтар дауыс беруге арналған Брайль қарпі бар трафареттердің сапасына қатысты шағымдарын білдіре бастады. Сайлаушылардың бірі В. Ободорскаяның айтуынша, бюллетень жылтыр қағазға басылған, ал Брайль қарпіндегі нүктелер жеткілікті деңгейде бедерленбегендіктен оқуға қиын болған. Сондай-ақ, учаскеде тек бір ғана трафарет нұсқасы – қазақ тілінде ғана болған, ал орыс тіліндегі нұсқасы және қосымша дубликаттар ұсынылмаған.Сонымен қатар, оның айтуынша, оған еріп жүрушісіз келгені үшін ескерту жасалып, ол мұндай талап қоймағанына қарамастан дауыс беру кабинасына алып кіруге әрекет жасалған [104].

17 наурыз, Қызылорда қаласы, Г. Серікбаева, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 174-бабы 1-бөлігі, 2 ай мерзімге қамауға алынған. 2026 жылғы 17 наурыздан 18 наурызға қараған түні ол өзіне-өзі қол жұмсау әрекетін жасаған (асылып қалу әрекеті). Алдын ала мәліметтерге сәйкес, аталған жағдай оның тергеу изоляторындағы қамауда ұстау жағдайларымен байланысты болуы мүмкін. Оның мойын тұсында қызарулар анықталған. Белсендіге прокурор келгеннен кейін, ол тиісті арызын жазған[105].

17 наурыз, Алматы қаласы, 2026 жылғы 15 наурызда Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдумға дейінгі кезеңде белсенділерге, журналистерге және блогерлерге қатысты саяси қысымдар туралы ақпарат тіркелген: ескерту алғандар – 13 адам, айыппұл салынғандар – 7 адам, әкімшілік қамауға алынғандар – 16 адам, қамауға алынбай қозғалған қылмыстық істер – 3 адам, қамауға алынған қылмыстық істер – 4 адам, әлеуметтік желілердегі аккаунттарды бұғаттау немесе жою – 11 жағдай, «шетелдік агенттер» тізіліміне енгізу – 1 жағдай, бақылаушыларға қарсы арандатушылықтар – 2 жағдай, уақытша ұстаулар – 11 адам, ұстау кезінде жарақат алғандар – 2 адам, журналистердің жұмысына кедергі келтіру – 3 жағдай, жалғыз пикет өткізуге рұқсат бермеу – 1 жағдай[106].

17 наурыз, Ақтау қаласы, №1 қалалық соты, А. Сағындықұлы, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 274-бабы 4-бөлігі, қылмыстық іс бойынша сот отырысы өтті. А. Сағындықұлына Айыпталушы тараптың бұлтартпау шарасын үй қамағына өзгерту туралы өтініші қанағаттандырылмады. Бақылаушыларға сот залына ұялы телефон алып кіруге тыйым салынды, бұл процесстің ашықтығы мен жариялылығын толықтай шектеді. Сот отырысында А. Сағындықұлы тергеу изоляторында өзіне қысым көрсетілгенін, екі рет шабуыл жасалғанын және дене күшінің қолданылғанын мәлімдеді[107].

18 наурыз, Алматы қаласы, «ҚазТАГ» бас директоры А. Матаев, бұзақылық жасау күдігі бойынша ұсталды. «Маған Асет хабарлағандай, оған бұрын таныс емес бірнеше тұлға тарапынан арандатушылық әрекет жасалғаны орын алған», – деп хабарлады адвокат Р. Керімова [108].

18 наурыз, Алматы қаласы, белсенді С. Боқаевтың ұсталғанан Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы хабарлады. С. Боқаев Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 340-бабы 3-бөлігі және 190-бабы 4-бөлігі бойынша күдікке ілінген. Ол «жалған ақпарат таратып, қоғамдық теріс пікір қалыптастыру мақсатында әлеуметтік желілерде кейбір тұлғалардың қоғамдық саябақ аумағындағы ағаштарды заңсыз кесуі және құрылыс нысандарынан мүлік ұрлауы туралы бейнематериалдар жариялаған» деп айыпталуда[109].

18 наурыз, Алматы қаласы, Сөз бостандығын қорғау жөніндегі халықаралық «Әділ сөз» қоры да «ҚазТАГ» ақпарат агенттігінің директоры А. Матаевқа жасалған топтық шабуыл және одан кейін оның бұзақылық фактісі бойынша қозғалған қылмыстық іс аясында ұсталуына байланысты қатты алаңдаушылық білдіреді. Қор құқық қорғау органдарын жан-жақты, объективті және бейтарап тергеу жүргізуге шақырады[110].

18 наурыз, Орал қаласы, облыстық полиция органдарында 687 қоғамдық көмекшілер тіркелген. Полиция оларды ерікті көмекшілер деп атайды және олардың ерекше өкілеттіктері бар — оларға күш қолдану құқығы берілген. Құқық қорғаушылардың айтуынша, іс жүзінде қарапайым азаматтарға мемлекеттік билік тарапынан құқық қорғау органдарының өкілеттіктері берілген. Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаев № 245-VIII ҚРЗ «Құқық бұзушылықтардың алдын алу туралы» заңға 2025 жылғы 30 желтоқсанда қол қойған[111].

18 наурыз, Ақтөбе қаласы, облыстық сот 2026 жылғы 8 қаңтардағы Ақтөбе қаласының мамандандырылған сотының Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қатысты, мүгедектігі бар адамдарға берілетін жәрдемақыларды индекстеу бойынша әрекеттерді заңсыз деп тану туралы талап қоюы бойынша шешіміне М. Дауыловтың жеке шағымын қарады. Сот шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы ұйғарым шығарды[112].

18 наурыз, Қызылорда қаласы, К. Жүсіпов, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 313-бабының 1-бөлігі, 1 жыл мерзімге шартты түрде бас бостандығынан айырылған, «Қызылорда тазалығы» ЖШС-і директорының орынбасары Е. Онласыно К. Жүсіповке қатысты пробация қызметіне шағымдар жаза бастады. «Мен ашық айтамын: бұл – қысым. Менің сөздерім үшін қысым көрсетіліп отыр. Менің жарияланымдарым үшін қорқыту, қысым көрсету және мені сындыру әрекеттері жасалуда», – деп мәлімдеді К. Жүсіпов[113].

19 наурыз, «Freedom House» ұйымының есебі: Қазақстан 100 баллдан 23 балл жинап, «еркін емес» (несвободная) мемлекет ретінде жіктелді. Есепте оппозиция мен азаматтық белсенділерге қойылатын шектеулер, тәуелсіз журналистикаға қысым көрсету, сондай-ақ шынайы саяси бәсекелестікті қамтамасыз етпейтін бақыланатын сипаттағы сайлау үдерістері атап өтілген[114][115].

19 наурыз, Алматы қаласы, «Бүгін бірден соңғы 6 жазбамды өшіріп тастады, бірақ кейін бәрі қайта қалпына келтірілді! Бұл жолы шағымданушы — AIPLEX SOFTWARE PVT LTD. Instagramm-да тағы да Конституция туралы және О. Ержанов туралы жазбамды өшірді — шағымданушы сол компания», – деп хабарлады И. Петрушова [116].

19 наурыз, Алматы қаласы, А. Мамешова, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 274-бабының 2-бөлігі, Медеу аудандық сотының №2 қылмыстық істер жөніндегі сотында «Жанұя» КММ-ге қатысты А.Мамешованың «көрінеу жалған ақпарат тарату» фактісі бойынша сот талқылауы басталды. Қылмыстық істі қозғауға «Жанұя» КММ директорының жеке және іскерлік беделін қорғау туралы арызы негіз болған[117].

19 наурыз, Алматы қаласы, С. Боқаев ұсталғаннан кейін, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 340-бабы 3-бөлігі және 190-бабы 4-бөлігі, 2 ай қамауға алу, телеграм-арналарда оқиғаға қатысты видео тарады. Полиция бөлімшесінің өткізу пункті маңында түсірілген бейнежазбада, жас жігіт жедел қызметкерлердің оны, «Бокаевқа кінәні аударуды» талап етіп, соққыға жыққанын және тұншықтырғанын мәлімдейді. Кейінірек сол азаматтың (Ахи́ддин Хамракуловтың) қатысуымен жаңа бейнежазба пайда болып, онда ағаштарды кесу және гранит плиталарын шығару үшін С. Боқаевтың өзі, оны жалдағанын мәлімдейді[118].

19 наурыз, Алматы қаласы, И. Воронцов, №18 мекеме, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 302-бабы және 296-бабы, 2 ай мерзімге қамауға алу бұлтартпау жазасы, Эстонияның Тарту қаласында Тарту университетінде И. Воронцовтың қылмыстық ісіне қатысты сараптамалық талқылау өтті. Халықаралық академиялық қауымдастықтың пікірінше, тағылған айыптар оның қоғамдық қызметімен, Украинадағы әскери қақтығысты ашық түрде айыптауымен және Қазақстанда тәуелсіз (автокефальды) православие шіркеуін құруға шақыруларымен тікелей байланысты[119].

19 наурыз, Алматы қаласы, А. Матаев, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 293-бабы 2-бөлігі («Бұзақылық»), 2 ай мерзімге қамауға алу бұлтартпау шарасы. Оған қатысты 274-бап бойынша (көрінеу жалған ақпарат тарату) қозғалған өзге қылмыстық қудалау тоқтатылды [120].

19 наурыз, Алматы қаласы, «Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қоры мәлімдеме жасады: «Біз «ҚазТАГ» бас редакторы А. Матаевтың ұсталуына байланысты болып жатқан жағдайларды өте алаңдатарлық белгі және бұл жағдай елеулі қауіп тудырады деп санаймыз». Сондай-ақ, референдум күні «Азаттық радиосы» тілшілері Ж. Орысбай, «Информбюро» өкілдері А. Ескендір және С. Тойкен дауыс беру учаскесіне президент келуі тиіс болған кіреберісте ұсталып, полицияға жеткізілген [121].

20 наурыз, Алматы қаласы, А. Матаев, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 293-бабы 2-бөлігі («Бұзақылық»). Сот оған қатысты бұлтартпау шарасы ретінде 2 ай мерзімге қамауға алу туралы шешім қабылдап, оны тергеу изоляторына (СИЗО) қамауға жіберді. Сот сонымен қатар журналистке қажетті медициналық көмектің көрсетілуін, қажет болған жағдайда оны ауруханаға жатқызуды қамтамасыз етуді міндеттеді[122].

20 наурыз, Астана қаласы, Б. Омарова, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 274-бабы, 2 ай мерзімге үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы, полиция журналистке қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру амалдарын бастады. Оған журналиске қарсы жазылған арыз себеп болды. Хабарламаға сәйкес, ол қорғау құқығы бар куәгер мәртебесінде. Іс қозғауға Б.Омарованың «президенттік қоралар» деп аталатын нысандарды салуға қатысқан құрылысшылар туралы жарияланымдары негіз болды» [123].

20 наурыз, Ақмола облысы, Шортанды аудандық соты, А. Жахин, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 258-бабы 1-бөлігі және 405-бабы 2-бөлігі, «Алға Қазақстан» партиясының ұйымдастыру комитетінің төрағасына қатысты қылмыстық іс бойынша алдын ала сот отырысы тағайындалды. Серіктестерінің айтуынша, қылмыстық қудалауға партияның ұйымдастыру мәселелерін талқылауы және митинг өткізу туралы хабарламалар беруі негіз болған, алайда барлық жағдайда митинг өткізуге рұқсат берілмеген[124].

20 наурыз, Қарағанды қаласы, А. Князев, ҚР ҚК-нің 194-бабының 2-бөлігі, 190-бабының 1-бөлігі, 4 жылға бас бостандығынан айырылған. Облыстық сот сотталғанның Абай аудандық сотының 2026 жылғы 10 ақпандағы, мерзімін өткізіп алынуына байланысты қанағаттандырудан бас тартылған қаулысына берген жеке шағымын қарады. Сот жеке шағымды ішінара қанағаттандырды[125].

20 наурыз, Нью-Йорк (АҚШ), Халықаралық құқық қорғау ұйымы Equality Now-дың баяндамасы: «Қазақстанда сексуализацияланған зорлық-зомбылық мекемелерде, отбасыларда және қоғамдастықтарда орын алады, ал мүгедектігі бар әйелдер мен қыздар немқұрайлылыққа, қорлауға, сексуалдық қанауға, бала кезде неке қию, «мейірімділіктен өлтіру» жағдайларына, рухтармен арбау туралы айыптауларға және тамақтануға шектеулерге ұшырайды» деп көрсетілген [126][127].

21 наурыз, Астана қаласы, «2026 жылғы 20 наурызда журналист Б. Омароваға елордадағы Полиция департаментіне «әңгімелесуге» келу туралы шақырту берілді. Бастапқыда ол қорғалу құқығы бар куә ретінде танылды, кейін ҚР ҚК-нің 274-бабы бойынша күдікті мәртебесіне ауыстырылды. Біз Сізден, Президент мырза, Б. Омарова ісін жеке бақылауыңызға алуды және бізді, журналистерді, осындай фактілерден қорғауыңызды сұраймыз, өйткені ҚР ҚК-нің 274-бабы көбінесе журналистерге қысым көрсету құралы ретінде қолданылады», – деп мәлімдеді журналистер Т. Вааль, Д. Сатжан және басқалар[128].

21 наурыз, Алматы қаласы, Б. Омарова, ҚР ҚК-нің 274-бабы, 2 ай мерзімге үйқамаққа алынды. ««Әділ сөз» ҚҚ журналистке қатысты жағдайға байланысты алаңдаушылық білдіріп, құзыретті органдарды жан-жақты, объективті және мұқият тергеуді қамтамасыз етуге шақырады» [129].

21 наурыз, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, М. Мұсабаев, ҚР ӘҚБтК-нің 488-бабының 6-бөлігі, 2025 жылғы 07 сәуірде Степногорск қаласындағы №4 мекеме ғимаратының алдында М. Жыланбаевты қолдау мақсатында рұқсат етілмеген митингіге қатысқаны үшін 15 тәулікке әкімшілік қамауға алынды[130].

22 наурыз, Алматы қаласы, А. Қасенов, ҚР ҚК-нің 274-бабының 3-бөлігі, мамандандырылған сот ҚазТАГ халықаралық ақпарат агенттігінің редакторына қатысты үйқамақ мерзімін 2026 жылғы 25 сәуірге дейін тағы ұзартты. Ол Freedom Finance компаниясының (Т. Турловтың бақылауындағы) арызы негізінде, компания басшылығы тарапынан жасалған алаяқтық схемалар туралы жәбірленушілердің сөздеріне сүйеніп жарияланған материалдарға байланысты күдікті деп танылған[131].

22 наурыз, Астана қаласы, Мәдениет және ақпарат министрі А.Балаева БАҚ өкілдерінің Президентке жүгінуінен кейін журналист Б.Омарованың ҚР ҚК 274-бабы бойынша ұсталуына қатысты жағдайға түсініктеме берді. «Бұл ретте, мұндай жағдайларда барлық заңда көзделген рәсімдер аяқталғанға дейін асығыс түсіндірулер жасауға, негізсіз тұжырымдар шығаруға және алдын ала баға беруге жол берілмейтінін атап өту маңызды деп санаймыз. Сондай-ақ болып жатқан оқиғаның мәнін бұрмалайтын немесе процеске қатысушыларды негізсіз қаралауға ықпал ететін мәлімдемелердің жасалуына жол бермеудің ерекше маңызы бар»[132].

23 наурыз, Петропавл қаласы, Сот Freedom Finance компаниясының заңгерлерінің бұрынғы топ-менеджері В.Световке қатысты алаяқтықтар сериясы бойынша қылмыстық іс аясындағы сот процесін жариялауға «ҚазТАГ» ақпарат агенттігінің құқығын шектеу туралы өтінішін қанағаттандырудан бас тартты. Freedom заңгерлері «Салымшыларға қарсы алаяқтық ісі бойынша атышулы процесте Турловтың тегі аталды» атты мақалаға сілтеме жасай отырып, ақпарат агенттігінің сот процесін жариялауына тыйым салуды сұрады, болатын, алайда сот бұл өтінішті қанағаттандырмады[133].

24 наурыз, Қостанай қаласы, М. Сарсенбаев, ҚР ҚК 194-бабы 4-бөлігі 2-тармағы, Айыпталушының әкесі — Ж.Сарсенбаев президент Қ.Тоқаевқа жүгініп, көмек сұрады: «Мен Сізге Конституцияның кепілі ретінде жүгінңп тұрмын. Менің ұлым бірнеше рет адвокат талап еткен болатын, алайда оның қорғау құқығы бұзылды. Мен ұлымның қудалануын, оның азаматтық ұстанымымен байланысты деп есептеймін. Бұған дейін ол Қарабалық құс фабрикасындағы тірі балапандардың кәдеге жаратылуы туралы бейнеролик жариялаған болатын» [134].

25 наурыз, Қарағанды облысы, Шахан кенті. Галина Русских және басқа да тұрғындар Бас прокурорға шағыммен жүгінді, олар жақында жөндеуден өткен жолмен ауыр жүк көліктерінің қозғалысына алаңдаушылық білдірді. Жүк көліктері карьерден құм тасымалдап, аталған жолды жүйелі түрде пайдаланып, оның бұзылуына себеп болуда[135].

26 наурыз, Астана қаласы, Instagram платформасындағы «Азаттық» радиосының аккаунты бұғатталды. Платформа әкімшілігі аккаунттың немесе ондағы әрекеттердің зияткерлік меншік құқықтарын пайдалану ережелерін бұзуы мүмкін екенін көрсеткен[136].

28 наурыз, Алматы қаласы, YouTube платформасында жұмыс істейтін «AIRAN» арнасы хабар таратуын уақытша тоқтатты. AiranMedia бас редакторы Д.Мерекеевтің нақтылауынша, арнада уақытша қиындықтар туындаған. 2 аптаға жуық жаңа жарияланымдар орналастырылмаған[137].

29 наурыз, Талдықорған қаласы, мүгедектігі бар В. Друзин, Мүгедектерге арналған «Elstar» қоғамдық бірлестігінің басшысы, жергілікті уәкілетті органдардың мүгедектігі бар адамдар үшін қолжетімді орта құру жөніндегі әрекетсіздігін көрсететін жағдайды нақты көрсетті. Бұл «Даулет» сауда үйі туралы болып отыр, мүгедектігі бар адамдар ғимаратқа кіре алмауда, себебі шенеуніктер тарапынан кіруді қолжетімді ету бойынша тиісті шаралар қабылданбаған. Соңғы 8 жыл бойы мүгедектігі бар азаматтар Қазақстан Республикасының заңдарының орындалуын талап етіп келеді[138].

29 наурыз, Астана қаласы, заңгер О. Гринчук «ҚазМұнайГаз» компаниясындағы жаппай қысқартуларға дауласып жүрген жұмысшылардың мүддесін қорғау үшін өңірге келді. Кейін онымен байланыс үзілді. Бір тәулікке созылған шиеленісті үнсіздіктен және оны ықтимал ұрлап әкету туралы ресми мәлімдемелерден кейін ол байланысқа шықты. Өз әрекеттерін ол өзін-өзі сақтаудың жалғыз мүмкін тәсілі деп атады[139].

30 наурыз, Астана қаласы, Танакөз Толқынқызы хабарлады: «менімен Сарайшық ауданы полиция бөлімінің қызметкерлері байланысқа шығып, 7 наурызда Facebook әлеуметтік желісінде жарияланған «Қазақстан тәуелсіздігін сақтай алмайды» атты жазбасына қатысты eGov платформасы арқылы бір азаматтан шағым түскенін жеткізді. Осыған байланысты мен 31 наурыз сағат 10:00-де полиция бөліміне келуге шақырды». «Қазақстан ешкім өз пікірін еркін білдіре алмайтын үлкен түрмеге айналмауға тиіс», – деп мәлімдеді Танакөз[140].

30 наурыз, Алматы қаласы, А.Матаев, ҚР ҚК 293-бабы 2-бөлігі («Бұзақылық») бойынша 2 айға қамауға алынған. Сот апелляциялық шағымды қанағаттандырып, А.Матаевты үйқамаққа ауыстырды. Іс Алматы қаласындағы төбелеске байланысты бұзақылық бабы бойынша тергелуде. Қақтығыс тараптар арасындағы сөз таласынан басталып, кейін төбелеске ұласқан[141].

30 наурыз, Астана қаласы, В. Шевченко, Мәжіліс депутаты Е. Жанбыршинға қатысты әлеуметтік желі Facebook-тағы жазбаларда Қазақстандағы ЛГБТ-өкілдерінің құқықтарының бұзылуы тақырыбы талқыланған пікірлерді қорлау деп тану және көпшілік алдында кешірім сұрауға міндеттеу туралы талап-арызын қанағаттандырудан бас тартты. Сот талап-арызды қанағаттандырудан бас тартуды депутаттың Facebook-тағы пікірі «бағалау сипатындағы тұжырым» болып табылатынымен негіздеді [142].

30 наурыз, Алматы қаласы, «AIRAN MEDIA» медиажобасы өз қызметін тоқтатты. Бас редактор Д. Меркеевтің нақтылауынша, бұл шешім құрылтайшы М. Елшібаевамен бірлесіп қабылданған. Оның айтуынша, редакцияға билік органдары немесе күштік құрылымдар тарапынан қысым жасалмаған[143].

30 наурыз, Алматы қаласы, «Осторожно, новости» редакциясы 2026 жылғы 19 наурызда Forbes басылымында жарияланған «Сервер арқылы айналып өту: Роскомнадзорға интернет-ресурстарды бұғаттау барған сайын қиындап барады» атты материалдың мазмұны баяндалған постты жою туралы талап алған. Аталған материалда РКН-нің трафикті сүзу құралдары шамадан тыс жүктелгені және бұғаттауларды толық көлемде орындай алмай отырғаны туралы айтылған. Ведомствоның пікірінше, жарияланымда Ресей Федерациясындағы қоғамдық-саяси ахуалды тұрақсыздандыруға бағытталған «материалдар» бар деп көрсетілген. Осыған байланысты жарияланымды 24 сағат ішінде жою талап етілген, ал бас тартқан жағдайда РКН тиісті ақпараттық ресурсқа қолжетімділікті шектеу шараларын қолданатынын ескерткен[144].

31 наурыз, Алматы қаласы, ҰҚК Тергеу изоляторы, С. Боқаев және видеограф У. Нүсіпқожа, ҚР ҚК 340-бабы 3-бөлігі және 190-бабы 4-бөлігі, екі айға қамауға алу бұлтартпау шарасы, осыған байланысты ұсталғандарды қолдау мақсатында баспасөз конференциясы өтті. Онда спикерлер ретінде белсенділер С. Ташимова, А. Ильяшев, сондай-ақ «Өтел жинауға жол жоқ!/Нет утильсбору!» қозғалысының өкілдері В. Ким мен Б. Заиров сөз сөйледі. Олар аталған қылмыстық істі саяси астары бар деп санайтынын мәлімдеді[145].

31 наурыз, Семей қаласы, Н. Сембаев, ҚР ҚК 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 1-бөлігі, сотқа дейінгі тергеп-тексеру аясында тергеу соты қамауда ұстауды 2026 жылғы 2 мамырға дейін санкциялады, «экстремистік ұйым қызметіне қатысу» және «экстремистік қызметті қаржыландыру» бойынша саяси астары бар айыптау деп бағаланған іс аясында[146].

31 наурыз, Алматы қаласы, Әділетхан Молдахан, Әлеуметтік желілерде миллиондаған аудиториясы бар заңгерді полиция қызметкерлері ұстады және ол «көрінеу жалған ақпарат тарату» күдігі бойынша уақытша ұстау изоляторына қамауға алды. Бұған дейін Ә. Молдахан Алматы қаласындағы Әл-Фараби даңғылында 3 адамның қаза болуына әкелген резонанстық жол-көлік оқиғасын әлеуметтік желілерде белсенді түрде жариялап, аталған түнгі жарысты ұйымдастыруға құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қатысы бар болуы мүмкін деген мәлімдемелер жасаған болатын[147].

[1] https://clck.ru/3SHXj3

[2]https://www.facebook.com/dianaokremova/posts/pfbid02rbLXGcuDdYxp4amzEhGvgQKLK2keShgfbya2wtESZvzeAG6YA8tw51oJNuwweRGQl

[3]https://www.facebook.com/dauylovmusagali/posts/pfbid02WeaoAj7GVoR2GDArDvoNWkNxz7WoCyKqjVndsMAhwAbq8bVZgDrUHJEx3F1cmTi7l

[4] https://www.instagram.com/reel/DVVf9WljJ0A/?igsh=MXVheDlzNnUxNTgzMQ%3D%3D

[5] https://kaztag.kz/ru/news/sud-otklonil-isk-aktivistki-emelyanovoy-o-peresmotre-otkaza-v-ubezhishche-v-kazakhstane

[6] https://www.azattyqasia.org/a/sud-v-uralske-izmenil-reshenie-o-deportatsii-v-rossiyu-podrostka-vystupayuschego-protiv-voyny/33693090.html

[7] https://www.facebook.com/reel/27051872114400896

[8] https://kaztag.kz/ru/news/pravozashchitniki-podelilis-rekomendatsiyami-po-nablyudeniyu-za-referendumom-v-kazakhstane

[9] https://kaztag.kz/ru/news/sud-lish-okolo-minuty-otsutstvoval-dlya-vyneseniya-resheniya-protiv-glavreda-kaztag-supruga

[10] https://bes.media/news/v-almati-predupredili-o-shtrafah-za-chuzhoe-golosovanie-16dd2c/

[11] https://www.facebook.com/reel/887564047484955

[12] https://www.facebook.com/reel/1430342642058500