1 сәуір, Алматы қаласы, Әділетхан Молдахан, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 456-2-бабы, сот шешімімен адвокат 10 тәулікке алдын ала қамауға алынды. Оның Әл-Фараби көшесіндегі үш адамның өліміне әкеп соққан шулы жол-көлік оқиғасына қатысты айтқан пікірлері қамауға себеп болды. «Алматы полиция департаменті көрінеу жалған ақпарат тарату бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізуде», — деп хабарлады полиция департаментінің баспасөз қызметі [1].
1 сәуір, Алматы қаласы, «Атажұрт» белсенділерінің туыстары адам құқықтары ұйымдарына көмек сұрап жүгінді. Олардың айтуы бойынша, сот процесі созылып барады және 19 адам Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабы бойынша ұлтаралық алауыздықты қоздыру айыптарымен жарты жылға жуық уақыт бойы тергеу изоляторында отыр. «Атажұрт» мүшесі Д. Нұрдыбайдың айтуынша, белсенділердің көпшілігі отбасының жалғыз асыраушысы болып табылады [2].
1 сәуір, Астана қаласы, Б. Омарова, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабының 2-бөлігі, үйқамаққа алу, журналисті сотқа дейінгі қамауға алу туралы шешімге шағымдану ісі апелляциялық сотта қаралды. Он бір қоғам қайраткері, парламент депутаттары және құқық қорғаушылар кепілгерлік берді. Сот апелляциялық шағымды қанағаттандырмады [3].
1 сәуір, Ақтөбе қаласы, аппеляциялық сот Украина азаматтары Елена мен Максим Адаменколарға босқын мәртебесін беруден бас тартуды заңсыз деп танудан, өтініш берушілердің жеке қудалауға ұшырағанын дәлелдейтін дәлелдердің жоқтығына сілтеме жасаумен бас тартты. Соттар, елдегі жалпы тұрақсыздық жағдайы өздігімен тұлғаны босқын деп тануға үшін негіз болып табылмайды деп санайды [4].
1 сәуір, Алматы қаласы, имам Ахмет Құрбанәли, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 490-бабы, «шәкіртіме екінші әйелді сыйға тарттым» деп мәлімдеген имамға айыппұл салынды. Сұхбат жүргізіп, оны YouTube-ке жариялаған журналист Жанар Байсеміз де айыппұл төлеуге міндетті. «Мәлімдемелер Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына қарсы және қоғамдық ар-ождан мен конфессияаралық келісім мәселелерін қозғайтыны анықталды», — деп хабарлады қалалық полиция[5].
1 сәуір, Астана қаласы, «Қазақстанда журналистің жұмысы кәсіби табыстың бағасы айыппұлдан асып түсетін мина алаңына ұқсайды. Үй қамағына алынып изоляцияда болу қаупі тым жоғары және нақты болып барады. Бүгінгі таңда «қорғануға құқығы бар куәгер» мәртебесі кез келген сәтте күдіктінің мәртебесіне айналуы мүмкін», — деп хабарлады БАҚ адвокаты Г.Біржанова [6].
1 сәуір, Астана қаласы, депутат Е.Бапи Бас прокурор Б. Асыловқа және Мұсылмандар діни басқармасына нәзік және сезімтал діни саланың атын жамылып, интернет кеңістігінде адамдардың санасын манипуляциялайтын, «жалған діни билік өкілдері» туралы үндеу тастап, «сопы шейхі» және «Түркістан өлкесінің халифі» сияқты атақтар мен аттармен танымал болған Құрбан Ахметті көздеп айтты[7].
2 сәуір, Алматы қаласы, «Азаттық радиосы»-ның Instagram-дағы аккаунты бұғаттаудан босатылды. Басылымның мәліметінше, платформа басшылығы парақшаның «қателікпен» бұғатталғанын айтып, кешірім сұрады. Бұғаттау бір апта бұрын, 25 наурызда орын алған болатын[8].
2 сәуір, Қызылорда қаласы, №60 мекеме, Д. Мұхаммедкәрім, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 258 және 405-баптары, жеті жылға сотталған. Ол 2024 жылдың желтоқсанынан бастап қазірге дейін камерада жалғыз отыр. Соңғы бір жарым жыл ішінде ол жеті рет, барлығы 110 күн аштықта болды. Салмағы күрт төмендеп, 55 келіге дейін түсті[9].
2 сәуір, Астана қаласы, №64 түзеу мекемесі, Е.Нарымбай, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 430-бабының 1-бөлігі, екі айға қамауға алу жазасы. Сот қамауға алу мерзімін 2026 жылдың 3 мамырына дейін ұзартты[10].
2 сәуір, Көкшетау қаласы, №65 түзеу мекемесі, А. Сыздықов, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 297-бабының 2-бөлігі, бес жылға бас бостандығынан айырылған. «Сот оның ешқандай ынталандыруы болмағанын және шартты түрде мерзімінен бұрын босату деңгейінің кем дегенде екінші немесе үшінші болуы керек екенін айтып, шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан бас тартты», — деп хабарлады жұбайы А. Тоқпаева[11].
2 сәуір, Алматы қаласы, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің тергеу изоляторы, С. Боқаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 340-бабының 3-бөлігі, 190-бабының 4-бөлігі, екі айға қамауға алынған. Бас прокурордың орынбасары Е. Өтегенов Сенат отырысы дәлізінде мәлімдеді: «Жоғарыда аталған тұлға алаяқтық арқылы аса ірі көлемде қаражатты жымқыру қылмысын жасады деген күдікке ілінген»[12].
2 сәуір, Астана қаласы, А. Әбішев апелляциялық сот Әділет министрлігінің «Алға, Қазақстан!» оппозициялық партиясын тіркеуден бас тартудың заңдылығына қатысты шешімін өзгеріссіз қалдырғанын хабарлады. «Біз қателіктер туралы нақты мәліметтерді сұрап отырмыз, бірақ бізге мұны өтініш берушілердің өздері анықтауы керек деп айтады. Тізімде 3190 адам бар, олардың шамамен 1700-і бейнежазбалармен қатысуын растады», — деп хабарлады А. Әбішев[13].
2 сәуір, Павлодар облысы, Май ауданы, Ақсу қаласы, А. Темірғалинов, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 440-1 бабының 1-бөлігі, 10 тәулікке қамауға алынды. Есірткі қолданғаны туралы жасырын хабарламадан кейін белсенді сотталды. Дегенмен, «сараптама қорытындысында: «Каннабиноидтарды қолданудың ешқандай дәлелі/мас болу белгілері анықталмады» деп көрсетілген»[14].
2 сәуір, Астана қаласы, Н. Гиньятов, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3 бабының 3-бөлігі, 786 400 теңге айыппұл салынған. Кассациялық сот Әулиекөл аудандық сотының 2025 жылғы 29 желтоқсандағы шешімдерін және Қостанай облысы әкімінің бұрынғы орынбасары Г. Мұсағазинаға қатысты жарияланымдары үшін айыптап, айыппұл салған Қостанай облыстық сотының 2026 жылғы 28 қаңтардағы шешімін бұзды. Сот Г. Мұсағазинаға қарсы жала жабу дәлелденбегенін анықтады[15].
3 сәуір, Алматы қаласы, «Азаттық радиосы»-ның ісі бойынша медиациялық келісімді талқылау бойынша сот отырысы өтті. Даудың Сыртқы істер министрлігінің журналистерге аккредиттеуден бас тартуына қатысы бар[16].
6 сәуір, Қостанай қаласы, М. Сәрсенбаев, ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабының 4-бөлігі, 7,6 жылға бас бостандығынан айырылды. Блогер «Poultry Agro» құс фермасындағы санитарлық нормаларды бұзу туралы бейнероликтер түсіріп, ферма директоры К. Маишевтен өз арнасында бейнероликтерді жариялауды тоқтату үшін 15 миллион теңге бопсалады[17]. Блогер бопсалау фактін жоққа шығарып отыр.
6 сәуір, Алматы қаласы, коммуналдық қызметкерлер бес ай бойы жалақыларын ала алмай жүр. В. Гайдак былай деп хабарлады: «Біз «Алматинжстрой» үшін су және кәріз желілерін төсеу бойынша өндірістік жұмыстарды атқарып шықтық». Компаниядағылар бізге ақы төлеуге қосалқы мердігер міндетті екенін мәлімдеді. Жұмысшылар еңбек инспекциясына шағымданып, сотқа жүгінбекші[18].
6 сәуір, Нью-Йорк қаласы (АҚШ), Human Rights Watch ұйымы Қазақстанда Feminita белсендісі Ж. Секербаеваға қатысты Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 109-1 бабы, 1-бөлімі бойынша қозғалған қылмыстық істі тоқтатуға шақырды. «Қазақстан билігі Секербаеваға тағылған айыптарды алып тастап, оған қарсы ойдан шығарылған істі тоқтатуы керек», — деді HRW кеңесшісі Мира Риттман[19].
7 сәуір, Астана қаласы, Ж. Секербаева, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 109-1 бабы. Судья З. Жұманованы түсіруге тыйым салды. Тергеу З. Жұманованың шағымы бойынша басталған және ол, сот процесі «жеке өміріне әсер ететін ақпараттың жариялануына және қоғамдық наразылық тудыруына әкелуі мүмкін» деп мәлімдеген болатын[20].
7 сәуір, Алматы қаласы, «Атажұрт» белсенділерінің туыстары жеке үйде баспасөз мәслихатын өткізіп, белгісіз біреулердің қамаудағы туыстарына қысым көрсетіп жатқанын мәлімдеді. Екі белгісіз адам қамауда отырған Б. Нұрмұқанға келіп, оның құжатқа қол қоюын талап етті. Б. Байғазының анасы Назира Шаймұрат та сот отырысынан екі күн бұрын екі бейтаныс адам ұлына келіп, оны құжатқа қол қоюға мәжбүрлегенін мәлімдеді[21].
7 сәуір, Түркістан облысы, Қаржан ауылы, Б. Саменов, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3 бабының 2-бөлігі, сот қоғам қайраткерін пара алды деген күдікпен облыстың бас санитарлық дәрігері К. Нышановқа қатысты 2025 жылдың 23 желтоқсанында Facebook-те жазба жариялағаны үшін көрінеу жалған ақпарат таратқаны үшін кінәлі деп танып, 20 тәулікке қамауға алу жазасын кесті[22].
8 сәуір, Алматы қаласы, А. Молдахан, ҚР ҚК 274- бабы, әлеуметтік желілерде миллиондаған оқырманы бар заңгер, Әл-Фараби даңғылында үш адамның өмірін қиған жол-көлік оқиғасы туралы әлеуметтік желіде хабарлама жариялағаны үшін 10 күнге бас бостандығынан айырылып қамауда отырған, көрінеу жалған ақпарат таратқаны үшін тағы да екі айды түрмеде өткізетін болды[23].
8 сәуір, Астана қаласы, Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің көрінеу жалған ақпарат тарату бойынша 274-бабын қылмыстық жауапкершіліктен босату мәселесін қарастыруда, деп хабарлады тілшілерге ҚР Бірінші вице-министрі Қ.Ысқақов Мәжіліс алаңы маңында. Бұған дейін қазақстандық журналистер бұл бапты қылмыстық жауапкершіліктен босату туралы өтінішпен Президент Қ. Тоқаевқа жүгінген болатын[24].
8 сәуір, Астана қаласы, ҚазТАГ редакторы А. Қасеновтың (ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабының 3-бөлігі бойынша айыпталған) азапталуы туралы шағым президент әкімшілігіне жолданды, деп хабарлады адвокат Ю. Малюкова. Сондай-ақ Қасеновтың прокуратураға жазған шағымдары, әрекеттеріне өзі шағымданып жатқан органға қайта бағытталды. Дәлелдерді тексеру нақты осы дәлелдер мәлімделген құрылыммен жүзеге асыратын болады [25].
9 сәуір, Ақтау қаласы, А. Сағындықұлы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабының 2-бөлігі, саяси тұтқынның әпкесі Аяулым Сағындыққызы 2026 жылдың 9 сәуірінде ағасына қатысты кенеттен, жоспарланбаған сот отырысын өткізуге әрекет жасалғанын хабарлады[26].
9 сәуір, Қарағанды қаласы, Б. Сүлейменов, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 489-бабы бойынша 216 500 теңге айыппұл салынды. Негіздеме: Facebook-те «Трамп Мырза, Қазақстанға назар аударыңыз!» деген үндеу жариялағаны үшін полиция оның әрекетін «тіркелмеген қоғамдық бірлестіктің қызметіне қатысу» деп жіктеді[27].
10 сәуір, Астана қаласы, «Сөз бостандығы барометрі» жарияланды. 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы Қазақстандағы журналистер мен БАҚ құқықтарының жағдайына шолу алаңдатарлық үрдістерді көрсетеді: жаппай DDoS шабуылдары мен әлеуметтік желілердегі аккаунттарды бұғаттаудан бастап, редакциялық сауалнамалар жүргізгені үшін әкімшілік айыппұлдарға дейін[28].
10 сәуір, Алматы қаласы, Полиция департаментінде О. Ержановқа Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 150-бабы бойынша айыптау актісі тапсырылды. Қорғаушы тараптың істі тоқтату туралы өтініштері ескерусіз қалдырылды[29].
13 сәуір, Талдықорған қаласы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабының 1-бөлігі бойынша «Атажұрттың» келесі мүшелері: Б. Мақсұтхан, Т. Қаби, Е. Нұрақин, Е. Нұрлыбаев, М. Нұрданғазы, Қ. Қосжанов, Б. Шұғал, Б. Байқазы және Е. Нұрлыбаев бес жылға бас бостандығынан айырылды. Қалғандарына әртүрлі мерзімге бас бостандығын шектеу белгіленді. Сондай-ақ үш жылға қоғамдық немесе саяси қызметпен айналысуға тыйым салынды[30].
13 сәуір, Нью-Йорк қаласы(АҚШ), CPJ дайындауымен Президент Қ. Тоқаевқа бірлескен хат жолдады. Г. Бажкенова, Б. Омаров, А. Қасенов, ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабы бойынша, А. Матаев, ҚР Қылмыстық кодексінің 293-бабының 2-бөлігі бойынша үйқамақта отырған журналистердің бірқатар ұсталуына алаңдаушылық білдірумен [31].
14 сәуір, Алматы қаласы, АҚЗСҚХБ және оның негізін қалаушы Евгений Жовтис бірқатар елдердегі туындап жатқан қиындықтар мен құқықтық стандарттарының құлдырауына жауап ретінде жаңа халықаралық адам құқықтары бастамасына қосылды. «Адам құқықтарының компасы» — 2025 жылдың наурыз айында басталған жаңа бастама [32].
14 сәуір, Павлодар қаласы, облыстық соты Е. Хабаровтың митинг өткізуге рұқсат беруден бас тартуға қарсы 2026 жылғы 12 қаңтардағы сот шешіміне берген апелляциялық шағымын қанағаттандырмады. Негіздеме: талапкердің хабарламасында сәйкессіздіктер бар: екі түрлі құқықтық форма көрсетілген: жеке пикет және бейбіт жиналыс [33][34].
14 сәуір, АҚШ-тың Нью-Йорк қаласы, БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті Қазақстан билігі 2016 жылғы жер наразылықтарынан кейін халықаралық міндеттемелерін бұзды деген қорытындыға келді. Бұл шешім белсенділер М.Боқаев пен Т.Аянның шағымын қарағаннан кейін қабылданды[35].
14 сәуір, Ақтау қаласы, Әділет Сағындықұлы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабының 2-бөлігі, 1,5 жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Негіздеме: белсендінің әлеуметтік желілерде Украинаны қолдау туралы мәлімдемелері, Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақтан (ЕАЭО) және Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымынан (ҰҚШҰ) шығуына шақырулары, 2022 жылғы қаңтардағы оқиғаларға, соның ішінде бейбіт наразылық білдірушілерді ату оқиғаларына қатысты пікірлері және бағаның өсуі мен қалдықтарды жою туралы ескертпелері[36].
14 сәуір, Астана қаласы, Ішкі істер министрінің орынбасары Санжар Әділов 1 шілдедегі парламент сессиясының соңына дейін рақымшылық туралы заң қабылданатынын мәлімдеді. Қазақстан тарихында алғаш рет рақымшылық тек қылмыстық құқық бұзушылықтарға ғана емес, сонымен қатар әкімшілік құқық бұзушылықтарға да қолданылады[37].
15 сәуір, Қарағанды қаласы, В. Логачева, Р. Айтжанова және «Байсанат-1» тұрғын үй кешенінің басқа да тұрғындары Президент Қ. Тоқаевтан көмек сұрап отыр. «Байсанат-1» тұрғын үй кешенінің жертөлесіне су үнемі жиналады. Ылғалдылық ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін деп, тұрғындар қорқады. Жергілікті деңгейде-ақ шешілуі мүмкін мәселеге жылдар бойы көңіл бөлінбей жатыр [38].
15 сәуір, Брюссель қаласы(Бельгия), IPHR және АҚЗСжҚХБ «Атажұрт» белсенділерінің сотталуына байланысты өкініш білдірді. Билік бұл істерді шұғыл түрде қайта қарап, бейбіт азаматтық белсенділіктің қылмыс болып саналмауын қамтамасыз етуі керек», — делінген мәлімдемеде[39].
15 сәуір, Алматы қалады, Әділ Қазақстанды құруды, заң үстемдігін нығайтуды және азаматтардың шешім қабылдауға қатысуын кеңейтуді жақтайтын жаңа «Әділет» саяси партиясын құру жоспары жарияланды[40].
17 сәуір, Нью-Йорк қаласы (АҚШ), БҰҰ-ның адам құқықтарын қорғаушылар жөніндегі арнайы баяндамашысы Мэри Лоулор «Атажұрт» қозғалысының белсенділеріне берілген жазаларға алаңдаушылық білдірді. «Бұл жазалар әділ сот отырысында қайта қаралуы керек, ал мұқтаж жандарға медициналық көмек көрсетілуі қажет», — деп хабарлады М.Лоулор[41].
17 сәуір, Алматы қаласы, «Республика»-ның Facebook парақшасынан 358 жазба жойылды. «2025 жылдың желтоқсаны мен 2026 жылдың сәуірі аралығында әлеуметтік желілерде мәселелер болды: «Республика»-ның Instagram парақшасын жеті рет бұғаттады немесе жойды», — деп хабарлады басылым парақшасында[42].
17 сәуір, Астана қаласы, Instagram «Құқықтық Медиа-орталық» аккаунтын бұғаттады. Сандық платформаларға бір ай бойы жүйелі шабуылдардан кейін бұғаттау жасалды. Аккаунттар жаппай шағымдарға ұшырады, ал олардың YouTube парақшасы уақытша бұғатталды[43].
17 сәуір, Алматы қаласы, А. Омаров былай деп хабарлады: «Менің YouTube арнам жақында авторлық құқықты бұзу туралы екі шағым алды. Арнаның бұғатталуына әкелетін үшінші ескертуден және тағы басқалардан аулақ болу үшін барлық эпизодтарды жойдым. Бірақ үшінші ескерту алдым» [44].
18 сәуір, Арқалық қаласы, «Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы» заңға енгізілген түзетулерге қарсы өткізілуі тиіс санкцияланған митинг өткізілмеді, деп хабарлады оны ұйымдастырушы, жануарларға жауапкершілікпен қарау жөніндегі қоғамдық инспектор Т. Шоқан[45].
20 сәуір, Қарағанды қаласы, Ж.Майдекина, Р.Бұқбаев және басқа да пәтер сатып алушылар «SAPA CITY» құрылыс компаниясының «ASPAN» тұрғын үй кешенінен сатып алған пәтерлерінің кілттерін ала алмады. Олар Президент Қ. Тоқаев пен Бас прокурор Б. Асыловтан көмек сұрап, жүгінді. Азаматтар «Заңдылық пен тәртіп» қағидаты олардың жағдайына нақты шешімдер арқылы жүзеге асырылады деп үміттенуде [46].
20 сәуір, Алматы қаласы, БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комитеті Қанды қаңтар қырғыны кезінде жақындарынан айырылған тоғыз қазақстандықтың шағымын тіркеді. Олар өмір сүру және әділ сот ісін жүргізу құқықтарының бұзылғанын, өлімге қатысты қозғалған істің жабылғанын және оқ атқандардың жазаланбағаны жөнінде мәлімдеді [47].
20 сәуір, Астана қаласы, төрт ай бойы Астана әуежайының транзиттік аймағында болған шешен қашқыны З.Муртазов Қазақстаннан кетті. Ол 20 сәуірде Ереванға ұшып кетті. Украинаға қарсы соғысқа қайта оралудан қорқып, Р.Мұртазов Ресейден кеткен болатын[48].
21 сәуір, Қарағанды қаласы, Р. Алданғұлова және «Береке» тұрғын үй кешенінің басқа да тұрғындары әкімдікке жүгінгеніне қарамастан, бірнеше жылдан бері шешілмеген ұзаққа созылған жылыту мәселесі туралы айтып, көмек сұрап Президент Қ. Тоқаевқа жүгінді[49].
21 сәуір, Алматы қаласы, DEMOSCOPE қоғамдық пікірді зерттеу бюросы 2026 жылдың 24 ақпаны мен 6 наурызы аралығында жүргізілген «Мемлекеттік мекемелерге қоғамдық сенім» тақырыбындағы азаматтар арасында жүргізілген сауалнаманың нәтижелерін жариялады. Азаматтардың басым көпшілігі — 85,4%-ы — елде өзгерістер қажет екенін мәлімдеді [50].
21 сәуір, Астана қаласы, «Құқық Медиа-орталық»-ң Instagram парақшасынан кейін Facebook парақшасы бұғатталған болатын. «Бұғаттау сандық платформаларға бір ай бойы жүйелі шабуылдардан кейін орын алды» [51].
21 сәуір, Астана қаласы, депутат А. Құспан «егер азамат бастапқы дереккөзге сілтеме жасай отырып және өз тұжырымдарын қоспай ақпарат таратса, мұндай әрекеттерді «жала жабу» деп жіктеу сұрақтар туғызады деп мәлімдеді. Ол мемлекеттік органдарға сұраулар жіберу ниетін мәлімдеді». Бұл мәлімдемеге Түркістан облысында белсенді Б. Саменовтың жазалануы негіз болды, ол ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 2-бөлігі бойынша 20 тәулікке қамауға алынуы. Т. Жақаш пен С. Рысбаева да әлеуметтік желілерде шенеунік туралы теледидарлық репортажды қайталағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған болатын[52].
21 сәуір, Лондон қаласы (Ұлыбритания), «Қазақ билігі сыншылардың үнін өшіру және оларды басу үшін жалған ақпарат тарату және ұлттық, әлеуметтік, нәсілдік және діни жеккөрушілікті қоздыру туралы тым кең айыптауларды қолдануды жалғастырды», — делінген Amnesty International ұйымының есебінде[53].
21 сәуір, Астана қаласы, Т.Дәнебаев, қатысты сот Астана мамандандырылған арбитраждық сотының шешімін күшінде қалдырды. Негіздеме: 2023 жылдың тамыз айында талапкер Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабы бойынша кінәлі деп танылып, үш жылға бас бостандығынан айырылды. Тізімнен алып тастауға заңды негіз жоқ, соттылық өтелмеген [54].
22 сәуір, Алматы қаласы, журналистер М.Асипов, Л.Ахмедьяров, А.Бөкеева, К.Еженова және Н.Дәрімбет баспасөз мәслихатында ел билігіне ашық үндеу тастап, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабын, яғни «көрінеу жалған ақпарат таратуды» қылмыстық жауапкершіліктен босатуға шақырды[55].
22 сәуір, Астана қаласы, Қазақстанның Бас прокуратурасы «Base» YouTube арнасының негізін қалаушы журналист А. Садықовтың өлімі ісі бойынша «бірқатар тергеу шаралары жүргізіліп жатқанын» мәлімдеді. Бұл мемлекеттік органның Азаттық радиосының сұрауына жауабы болды [56].
22 сәуір, Астана қаласы, Ж.Секербаева, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 109-1-бабының 1-бөлігі, сот Feminita тобының негізін қалаушысын «ұрып соғуға» кінәлі деп танып, оған 40 айлық есептік көрсеткіш (= 370 АҚШ доллары) көлемінде айыппұл салды. Феминист белсендіге көп балалы ана З. Жұманованың шағымы бойынша айып тағылды[57].
22 сәуір, Алматы қаласы, И. Воронцов, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 302, 296-баптары, Орыс православие шіркеуінің бұрынғы діни қызметкері екі айға қамауға алынған. Оны қамауға алу мерзімі тағы бір айға ұзартылды. Сот И. Воронцовтың тергеуге кедергі келтіруі немесе тергеуден жасырынуы мүмкін деген шешім шығарды», — деп хабарлады адвокат Ғ. Нұрпейісов[58].
22 сәуір, Шымкент қаласы, Б. Райымбеков (автоблогер, бүркеншік аты Руслан Жанпейісов), ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 667-бабы, полицияға бағынбау бабы бойынша құқық бұзушылық құрамының жоқтығын мойындап, сот автоблогерді ақтады[59].
23 сәуір, Өскемен қаласы, Бас әскери прокуратура сарбаз Қ. Оспановтың 2026 жылдың 23 қаңтарындағы өліміне қатысты қылмыстық тергеуді аяқтады. Тергеу лауазымды тұлғалардың жүйелі түрде уставқа кірмейтін қарым-қатынастарға жол бергенін анықтады. Қайтыс болған сарбазға және оның алты әріптесіне психологиялық қысым жасалған[60].
24 сәуір, Атырау қаласы, облыстық әкімшілігі бұрын аймақтық шенеуніктер олардың сұрауларын елемей жатыр деп мәлімдеген «Ақ Жайық» газетінің сұрақтарына жауап беруге уәде берді. «Ақ Жайық» газетінің редакциясы Білім министрінің Атырауға сапары туралы басылымды қоса алғанда, бірқатар хабарламалар облыстық білім беру департаментімен шиеленісті тудыруы мүмкін деп болжамдайды[61].
24 сәуір, Шымкент қаласы, Арай Есенбек, ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабының 3-бөлігі қорқытып алу (бопсалау), 5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы, «Күнгей» порталының редакторы қорқытып алу ісі бойынша сотталды, сондай-ақ ҚР Қылмыстық кодексінің 50-бабының 3-бөлігі бойынша БАҚ-пен байланысты қызметпен айналысу құқығынан 5 жыл мерзімге айырылды[62].
24 сәуір, Астана қаласы, құқық қорғаушылар С. Соляник, М. Дауылов және А. Ибраева Экология және табиғи ресурстар министрлігіне «Көкжиде» құм массивіндегі гидроэкологиялық және гидрогеологиялық зерттеулер» туралы есептің көшірмесін беруден бас тартқаны үшін сотқа шағым түсірді. Бұл олардың ақпаратқа қол жеткізу құқығын бұзады[63].
24 сәуір, Киев қаласы, бизнесмен Г. Гаджиев журналист Н. Садықоваға қарсы ар-ожданды қорғау туралы талап арыз берді. Сот ісі «Base» YouTube арнасының авторы тұратын Киев қаласындағы сотта қаралатын болады. YouTube арнасында Гаджиевті «көлеңкелі үкіметтің сәулетшісі» деп сипаттайтын және оның Қазақстан-Қытай шекарасындағы контрабандалық ағындарды басқаратыны туралы бейнежазбалар жариялаған[64].
24 сәуір, Шымкент қаласы, Б. Райымбеков (автоблогер, бүркеншік аты Руслан Жанпейісов) ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 667-бабы бойынша төрт тәулікке қамауға алынды. Сот оны полицияның бұйрығына бағынбағаны үшін кінәлі деп тапты. Бұл жазбалар іс материалдарына дәлел ретінде қосылды. Үкім 22 сәуірде күшіне енді. Бұған дейін, 2026 жылдың 22 сәуірінде сот оны Қызылорда облысында полицияның бұйрығына бағынбауға, олардың жұмысына кедергі келтіруге және құрметтемеуге кінәсіз деп таныған болатын[65].
24 сәуір, Көкшетау қаласы, Атбасардағы №1 колонияның бұрынғы 12 қызметкеріне қатысты сот процесінде прокуратура азаптау бойынша айыптауларды Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 146-бабынан (азаптаулар) 362-бабының 4-тармағына (қызмет бабын теріс пайдалану) қайта жіктеу жөнінде жаңа айыптау актісін оқыды. Барлығының ашуын туғызды: сотталушылардың, олардың адвокаттарының және жәбірленушілердің. Жәбірленушілердің бірі Т.Дәнебаев айыптауларды қайта жіктеуге үзілді-кесілді қарсы [66].
25 сәуір, Астана қаласы, «Азаттық радиосының тілшісі Ж.Өрісбайдың 15 наурыздағы референдум күні ұсталу оқиғасы оның заңды құқықтарын бұзған жоқ және полиция өз қызметтік міндеттерін асыра пайдаланбады», — деп мәлімдеді полиция департаменті жауабында[67].
27 сәуір, Алматы қаласы, Алматыдағы «Этюд-Ыбырай» ЖШС құрылыс компаниясы берген азаматтық талап арызы бойынша, журналист В. Борейконың депозиттері мен барлық банк шоттары, соның ішінде зейнетақы шотына шектеу қойылды. Компания арызында «журналистің олар туралы жүйелі түрде жалған ақпарат таратқаны, олардың іскерлік беделіне нұқсан келтіргені және айтарлықтай қаржылық шығындарға әкеп соққаны» жөнінде мәлімдеді[68].
27 сәуір, Қарағанды қаласы, Г. Қырықбаева, А. Савельева және «Нұра» тұрғын үй кешенінің басқа да тұрғындары әділдікке деген соңғы үмітпен Президент Қ. Тоқаевқа жүгінді. Әлеуметтік жанжал өршіп тұр: Мұқанов көшесі, 51/4 мекенжайындағы «Нұра» тұрғын үй кешенінен ондаған отбасы жылдар бойы пәтерлеріне заңды меншік құқығын ала алмай келеді[69].
28 сәуір, Қызылорда қаласы, Қ. Жүсіпов, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 313-бабының 1-бөлігі бойынша бір жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Белсенді шартты түрде бас бостандығынан айыру кезінде жасаған қылмысы үшін сот оның шартты түрде жазасын 2025 жылғы 15 желтоқсандағы бұрынғы үкім бойынша тоғыз айға бас бостандығынан айыру жазасына өзгертті[70].
28 сәуір, Степногорск қаласы, А. Сочнев, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 456-2-бабы бойынша «Жалған ақпарат жариялау және тарату» үшін сот оны кінәлі деп танып, оған 20 АЕК (шамамен 188 доллар) айыппұл салды. Негіздеме: А. Сочнев 2026 жылдың 19 ақпанында өзінің Instagram парақшасында премьер-министрді және Ақмола облысының әкімін сынаған бейнежазба жариялаған [71].
28 сәуір, Алматы қаласы, АҚЗСжҚХБ үкіметтік емес ұйымдардың, тәуелсіз БАҚ-тардың, блогерлердің және белсенділердің материалдарын жою және әлеуметтік желілердегі аккаунттарын бұғаттау толқынына өз тарапынан алаңдаушылық білдірді. АҚЗСжҚХБ үкіметке қатысты сыни жарияланымдарға байланысты материалдарды жоюға және аккаунттарды бұғаттауға жол берілмеу керек деп санайды [72].
28 сәуір, Астана қаласы, «Құқықтық Медиа-Орталық»-ң Instagram аккаунты екі аптаға жуық уақыт бойы бұғатталғаннан кейін қайта қол жетімді болды. Бұл парақша бұрын 16 сәуірде бұғатталған болатын[73].
28 сәуір, Алматы қаласы, Д. Кушеев, Р. Каримов, К. Айтмұқанов, А. Белянский, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 194-бабы бойынша тоғыз жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Апелляциялық сот үкімді күшінде қалдырды. Сот кінәлі деп тану алқабилер алқасының үкіміне негізделгенін, сондықтан апелляциялық соттың құзыретіндегі процедуралық бұзушылықтар туралы дәлелдер қайта қарауға жатпайтынын мәлімдеді. Алқабилердің оларға қысым жасалғаны туралы шағымы негізінде уәкілетті органдардың тергеу жүргізуі туралы арнайы қаулы шығарылды[74].
29 сәуір, Қарағанды облысы, №4 мекеме, А. Князев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 194-бабының 2-бөлігі, 190-бабының 1-бөлігі бойынша 4 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған. Абай аудандық соты апелляциялық шағым беру мерзімін қалпына келтіру туралы өтінішті және айыппұл салу мен А. Князевті зұлым қылмыскер деп тану жөніндегі шешімді бұзу туралы өтінішті қанағаттандырды[75][76].
29 сәуір, Алматы қаласы, журналист А.Шәріпбаев былай деп хабарлады: «Интернеттің көлеңкелі секторындағы адамдар маған хабарласты. Олар менің барлық ақпаратымды: жеке деректерімді, жақындарымның деректерін, контактілерімді, байланыстарымды алдымда жай ғана жайып салды. Біздің тесіліп қалған мемлекеттік тізілімдеріміз, кейде тіпті миллион теңге тұратын «котлета» үшін дұрыс түймелерді қалай басуды және флэш-дискілерді дұрыс жерлерге қалай салуды білетіндерге қарсы мүлдем қорғансыз. Жүйе біз туралы бәрін жинайды, бірақ ештеңені тиімді қорғауға қабілетсіз» [77].
29 сәуір, Астана қаласы, Республикалық ЖСО палатасының төрағасы Н. Арынғазинов Мәжіліс сыртында журналист В. Борейконың шоттарының тоқтатылуы туралы былай деп түсініктеме берді: «Бұл біздің азаматтарымыздың ыңғайлы мобильді қосымшаларды ұсынатын екінші деңгейлі банктердегі тұрақты шоттарды пайдалануын жалғастыруына байланысты. Сондықтан біз азаматтарымызды арнайы шоттар ашуға шақырамыз: бұл шоттарға қол сұғылмайды және оларға бұғаттау қойылмайды» [78].
29 сәуір, Алматы қаласы, «Әділ сөз» қоры Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотынан Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 274-бабына сәйкес нормативтік қаулыны қабылдауды жеделдетуге және сот тәжірибесінде мұқият қарау қажеттілігін бекітуге шақырды. Нормативтік қаулы құқық қорғау тәжірибесіндегі біркелкілікті және әділ шешім қабылдауды қамтамасыз етуі тиіс[79].
29 сәуір, Атырау қаласы, облыс прокуроры М.Басшыбаевтың қатысуымен өткен көгалдандыру мәселелері бойынша кездесу кезінде, ашық форматтылық айтылғанына қарамастан, журналистерден залдан шығу сұралды. Іс-шараға мұнай компанияларының, мемлекеттік органдардың және басқа да ұйымдардың өкілдері қатысты. Дегенмен, талқылау кезінде прокурорлар журналистердің шығып кетуін талап ете бастады. Алайда, залда отырған блогерлер мен белсенділерден шығу сұралмады[80].
29 сәуір, Лондон, «ARTICLE 19» басылымы, 2025 жылы Шыңжаң провинциясындағы адам құқықтарының өрескел бұзылуына қарсы бейбіт наразылық акциясына қатысқаны үшін, Қазақстандағы 19 белсендінің, жақында сотталғанына қатты алаңдаушылық білдіреді. Біз бұл сотталудың Қытайдағы адам құқықтары жағдайына қарсы бейбіт наразылық акцияларын басуға шақырған Бейжіннің тікелей қысымынан кейін шығарылғанына екі есе алаңдаулымыз[81].
30 сәуір, «Шекарасыз тілшілер» (RSF) ұйымы 2026 жылға арналған жыл сайынғы баспасөз бостандығы индексін жариялады, онда Қазақстан 180 елдің ішінде 100 баллдан 34,41 –ді құрап 149-шы орынға ие болды. 2025 жылмен салыстырғанда ел сегіз орынға төмендеп, 141-ші орынды йеленді[82].
[1] https://vlast.kz/novosti/68883-urista-adilethana-moldahana-arestovali-na-10-sutok.html
[2] https://ulysmedia.kz/news/70924-oni-edinstvennye-kormiltsy-rodnye-aktivistov-atazhurta-obratilis-za-pomoshchiu/
[3]https://www.facebook.com/100001734259584/posts/26562651653375949/?mibextid=wwXIfr&rdid=fMXxAYcrT4ERdvXE#
[4] https://bureau.kz/novosti/vasha-nestabilnost-ne-nasha-problema/
[7] https://kaztag.kz/ru/news/bapi-obratilsya-k-genprokuroru-i-dumk-po-povodu-psevdoreligioznykh-avtoritetov
[9]https://www.facebook.com/toregozhina/posts/pfbid02DvVEZ52PDKQkQVdANXCyKUaxP91sPtBpjojKiYrPSMpW2H5fFqPqUMgipGujkhj5l
[10] https://www.facebook.com/reel/4760312750863078
[11] https://www.facebook.com/reel/2377103956046535
[12] https://kaztag.kz/ru/news/sanzhara-bokaeva-podozrevayut-v-moshennichestve-v-osobo-krupnom-razmere-genprokuratura
[13] https://www.azattyqasia.org/a/oppozitsionnaya-partiya-al%D2%93a-%D2%9Baza%D2%9Bstan-podala-26-zayavok-na-registratsiyu-sud-ostavil-otkaz-v-sile/33723856.html
[14] https://bureau.kz/novosti/nebozhitelej-ne-trevozhit/
[15] https://www.instagram.com/p/DWnsRdSjOaY/?igsh=MnEwOHdwNzZ3MHR5
[16]https://tirek.info/57920-2/?preview=true
[17] https://www.instagram.com/p/DWymCRmDYcR/?igsh=ZWo4NTdzODUwd2ky
[18] https://www.ktk.kz/ru/news/video/2026/04/06/300810/
[19] https://www.azattyqasia.org/a/33725844.html
[20] https://vlast.kz/novosti/68952-sud-po-ugolovnomu-delu-v-otnosenii-zanar-sekerbaevoj-projdet-s-ograniceniami.html
[21] https://www.azattyqasia.org/a/soobschaetsya-o-davlenii-na-dvuh-aktivistov-dvizheniya-atazh%D2%B1rt-nahodyaschihsya-pod-strazhey/33726474.html
[22] https://www.facebook.com/reel/2761998060823844
[23] https://www.azattyqasia.org/a/yurist-adilethan-moldahan-kommentirovavshiy-smertelnoe-dtp-na-al-farabi-arestovan-na-dva-mesyatsa/33727703.html
[24] https://bes.media/news/budut-li-dekriminalizovat-statyu-o-zavedomo-lozhnoy-informatsii-minkulturi
[25] https://kaztag.kz/ru/news/zhaloba-o-pytkakh-glavreda-kaztag-napravlena-v-administratsiyu-prezidenta
[26] https://www.facebook.com/groups/ActivistsNotExtremists/posts/4578210172498230/
[27] https://t.me/azattyq/33522
[29]https://www.facebook.com/vadim.boreiko/posts/pfbid02qMAwJ7vXUPFuNPALdR8oKaZ9BJ6tShqA43FvPhGBzeVbTrJaUHWUR1CFPFhKnxFGl
[30] https://www.azattyqasia.org/a/v-taldykorgane-vynesli-prigovor-po-delu-aktivistov-atazh%D2%B1rta-odnu-iz-podsudimyh-zabrala-skoraya-pomosch/33731202.html
[32] https://bureau.kz/novosti/prava-cheloveka-pod-ugrozoj/
[33] https://t.me/AdalSotKz/2657
[34] https://t.me/AdalSotKz/2658
[35] https://www.azattyqasia.org/a/komitet-oon-priznal-chto-vlasti-kazahstana-narushili-prava-maksa-bokaeva-i-talgata-ayana/33731742.html
[36]https://www.facebook.com/groups/2613737598955074/?multi_permalinks=4238508296477988&hoisted_section_header_type=recently_seen
[37] https://www.instagram.com/reel/DXHgbS8jJ4g/?igsh=MXN1NG1nMWd6ZjdsbA%3D%3D
[38] https://www.instagram.com/reel/DXKEGNyCCFn/?igsh=MTZ5Y3V2OXY3aWtmNQ%3D%3D
[40] https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/v-kazahstane-obyyavili-o-sozdanii-novoy-partii-597134/
[41] https://www.azattyqasia.org/a/spetsdokladchik-oon-prizvala-peresmotret-prigovor-aktivistam-nezaregistriorvannoy-partii-atazh%D2%B1rt-v-kazahstane/33734338.html
[42] https://t.me/respublikaKZmediaNEWS/14554#
[43] https://lmc.kz/%ef%b8%8finstagram-zablokiroval-akkaunt-pravovogo-media-czentra/
[44] https://www.instagram.com/p/DXOv_uEAvok/?igsh=eDg4YmE1bXJsa3Z4
[45] https://www.instagram.com/villagekazakhstan/p/DXT6MRQjYZR/
[46] https://www.instagram.com/reel/DXWeEftiMfm/?igsh=MTd2aWo4cHlzeW9paA%3D%3D
[47] https://www.azattyqasia.org/a/rodstvenniki-zhertv-kantara-apelliruyut-k-oon/33735531.html
[48] https://ulysmedia.kz/news/72264-zhil-v-aeroportu-4-mesiatsa-dezertir-iz-chechni-pokinul-kazakhstan/
[49] https://www.instagram.com/reel/DXYztMKCAnD/?igsh=MXcxd2M0aDBpamdndA%3D%3D
[50] https://www.azattyqasia.org/a/strah-publichnyh-vyskazyvaniy-bolee-56-kazahstantsev-opasayutsya-otkryto-kritikovat-vlasti-v-internete-opros-demoscope/33736966.html
[51]https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=26762401606734285&id=100001734259584&mibextid=wwXIfr&rdid=5szmawVxUXfQxnhT#
[52] https://fbrk.kz/news/blogerov-v-turkestanskoy-oblasti-arestovali-za-pereskaz-syuzheta-telekanala
[53] https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/amnesty-international-calls-states-to-stop-predatory-era-taking-hold/
[54] https://t.me/AdalSotKz/2666
[55] https://www.azattyqasia.org/a/kazahstanskie-zhurnalisty-prizvali-dekriminalizirovat-rasprostranenie-zavedomo-lozhnoy-informatsii/33738137.html
[56] https://www.azattyqasia.org/a/genprokuratura-kazahstana-po-delu-ob-ubiystve-zhurnalista-sadykova-provodyatsya-sledstvennye-meropriyatiya/33738102.html
[57] https://www.azattyqasia.org/a/sud-v-astane-prigovoril-k-shtrafu-soosnovatelnitsu-feminita-zhanar-sekerbaevu-po-delu-o-poboyah/33738052.html
[58] https://bes.media/news/antivoennomu-svyashenniku-iakovu-vorontsovu-prodlili-arest-1f3cf5/
[59] https://t.me/kozachkow/13305
[60] https://newtimes.kz/obshchestvo/218547-soldat-zastrelilsia-v-ust-kamenogorske-sledstvie-vyiavilo-dedovshchinu
[61] https://kaztag.kz/ru/news/oblakimat-pro-zhaloby-smi-na-chinovnikov-v-atyrau-na-voprosy-budut-predostavleny-otvety
[62] https://kaztag.kz/ru/news/zhurnalist-osuzhden-na-pyat-let-po-delu-o-vymogatelstve-v-shymkente
[63] https://vlast.kz/novosti/69156-pravozasitniki-podali-v-sud-na-minkekologii-za-otkaz-predostavit-rezultaty-issledovanij-po-kokzide.html
[64] https://www.azattyqasia.org/a/kazahstanskiy-biznesmen-gadzhiev-trebuet-udalit-video-o-nem-na-kanale-base/33741671.html
[65] https://ulysmedia.kz/news/72417-bloger-iurist-ruslan-zhanpeiisov-poluchil-4-sutok-aresta/
[66]https://www.facebook.com/toregozhina/posts/pfbid0JzbyXtyY6Q8XwfaKPdtCuStX3rM3cBRhZDC8SadUHxdgzdhj9piz2n64vFNg9argl
[67] https://www.azattyqasia.org/a/politsiya-astany-ne-nashla-narusheniy-pri-zaderzhanii-zhurnalista-azattyka-v-den-referenduma-po-proektu-konstitutsii/33742204.html
[69] https://www.instagram.com/reel/DXo2p8IiGl8/?igsh=MW01aDZrcXVrMHV5eQ%3D%3D
[70] https://tirek.info/v-kyzylorde-aktivist-zhusupov-zaklyuchen-pod-strazhu-na-ostavshiesya-9-mesyatsev-sroka/?preview=true
[71] https://www.azattyqasia.org/a/aktivista-iz-stepnogorska-oshtrafovali-iz-za-posta-v-instagram-s-upominaniem-premer-ministra-i-akima-regione/33744509.html
[73] https://lmc.kz/soczialnye-seti-pravovogo-media-czentra-razblokirovany-spustya-dve-nedeli/
[74] https://www.instagram.com/reel/DXtBEUSjPmg/?igsh=MWVzZHFkYTFyMzB4bA%3D%3D
[75] https://t.me/AdalSotKz/2683
[76] https://t.me/AdalSotKz/2684
[77]https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=26760331190271500&id=100001639461840&mibextid=wwXIfr&rdid=pj4RHKpdqm1inGzs
[78] https://kaztag.kz/ru/news/zhurnalistu-vadimu-boreyko-rekomendovali-otkryt-spetsschet
[79] https://adilsoz.kz/news/8681-zayavlenie-mezhdunarodnogo-fonda-zaschity-svobody-slova-adil-soz-po-po.html
[80] https://www.instagram.com/p/DXtPhDQjOHF/?igsh=MWlpZjhpcDcyaW1wcA%3D%3D
[81] https://www.article19.org/resources/kazakhstan-stop-submitting-to-transnational-repression-from-china/
Обсуждение закрыто.