ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ САЯСИ ҚУҒЫНДАУДЫҢ 2026 жылдың 1-28 ақпаны аралығындағы ЖАҒДАЙЫНА БАҚЫЛАУ

1 ақпан, Астана қаласы, журналист О. Горайдың пікірінше: «Жоғары деңгейдегі әңгімелер көбінесе Қазақстандағы ресейлік БАҚ-ты шектеу және тыйым салу туралы болғанымен, бұның бәрі көбінесе демонстрация сипатында. Қазақстан Республикасы Конституциясының 20-бабының 3-тармағына сәйкес, Қазақстанда соғысты насихаттауға Конституциядан бастап Қылмыстық кодекске дейінгі барлық деңгейлерде тыйым салынған, бірақ ресейлік телеарналар соғысты агрессиялы насихаттауда еркін таратып жатыр»[1].

1 ақпан, Астана қаласы, заңгер А. Омарова жаңа Конституция жобасын сынға алды: «Бұл өте әлсіз жоба, бір ереже екіншісін бұзатыны тіпті анық көрініп тұр. Бір ереже екіншінің шеңберіне қарсы келіп отыр. Қорытынды және өтпелі ережелер бөлімінде қабылданған ережелер негізге алынса, қолданыстағы Конституцияның әрекеті тоқтатылады. Ал мұнда қайшылықтар көп»[2].

1 ақпан, Алматы қаласы, И. Воронцов, Орыс православие шіркеуіне бағынатын Қазақстан митрополиттік басқармасының өкілдері оған қарсы Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабы бойынша «араздықты қоздыру» бойынша қылмыстық істі қайта қозғауды талап етіп жатқанын хабарлады [3].

2 ақпан, Алматы қаласы, «Республика-Медиа» арнасына қарсы 19 компания шағымданды, олар авторлық құқықтарының бұзылғанын мәлімдеуде», — деп хабарлады журналист И. Петрушова^[4].

2 ақпан, Алматы қаласы, бизнесмен Қанат Әміркин, полиция тергеу қорытындылары бойынша, оның қызын қудалау және буллинг жасау фактілерінің расталмады дегендей айтып, істі тоқтатқанын хабарлады. Оқиғадан кейін, Білім сапасын қамтамасыз ету департаменті QSI Алматы халықаралық мектебінде тексеру жүргізуді шешті [5].

2 ақпан, Ақтөбе қаласы, адвокат А. Түлкібаев АҚмЗСҚХБ Ақтөбе филиалының кеңсесіне Ақтөбе облысының ҚАЖД №70 мекемесінде сотталғандардың құқықтарының өрескел және жүйелі түрде бұзылуы туралы хабарламамен жүгінді [6].

2 ақпан, Қарағанды облысы, полиция Семен Бажуковты ұстап, сарбазды тағы да пана сұрағанына қарамастан Ресейге экстрадициялады. Ол Украинада соғысып, екі рет Қазақстанның Приозерск қаласындағы әскери базадан қашып кетуге әрекет жасаған^[7].

2 ақпан, Талдықорған қаласы, БҰҰ арнайы баяндамашысы М. Лоулор «Атажұрт» қозғалысы белсенділерінің жабық есік артындағы сотына алаңдаушылық білдірді. «Бұл сот процесінің әділдігіне қатысты үлкен алаңдаушылық тудырады»^[8].

2 ақпан, Астана қаласы, А. Әбдінасыров, балалар үйінің 2004 жылғы түлегі. Балалар үйінің түлектері мемлекеттен тұрғын үй алуға құқылы болса да, ол кезекке тұра алмады. Қала шенеуніктерінің мұны елемеуі, немесе тапшы шаршы метрлерді өздері үшін әдейі экономдауы да мүмкін. Балалар үйінен шыққаннан кейін тұрғын үй алуы керек болса да, кейбір түлектер көптен күткен шаршы метрлерін ондаған жылдар бойы күтуде [9].

2 ақпан, Батыс Қазақстан облысы, Бәйтерек ауданы, Даринский ауылындағы медицина қызметкерлері ауыр науқастарды екінші және үшінші қабаттарға жылдар бойы қолымен көтеріп жеткізеді. Денсаулық сақтау бөлімі мен аудан басшылығы ауруханаға лифт сатып алуға қаражат таба алмай отыр^[10].

2 ақпан, Астана қаласы, Премьер-Министрі О.Бектенов министрліктер мен әкімдіктерге жаңа Конституция жобасын азаматтарға белсенді түрде түсіндіруді және егер қазақстандықтар жалған ақпараттар таратса, қатаң жауап қайтаруды тапсырды^[11].

2 ақпан, Атырау облысы, Х. Ерғалиев ауылының тұрғындары көршілес Махамбет ауданында жүзеге асырылуы жоспарланған мұнай қалдықтарын өңдеу жобасына қарсы шығып, бұл ұстанымды қоғамдық тыңдаулардың ресми хаттамасына енгізді^[12].

3 ақпан, Семей қаласы, жазасын жеңілдетуді талап етуге толық негіздер және түрме әкімшілігінің қолдауы бар сотталған А.Резниковтың өтінішін сот қабылдамады. Прокуратураның мәліметінше, ресми шарттар әлі де жазаның өтелмеген бөлігін жұмсақ түрдегі жазамен ауыстыруды қолдануға негіз болып табылмайды және осы негіздеме бойынша сотталған адамның өтінішін қанағаттандырмау сұралды^[13].

3 ақпан, Астана қаласы, Astana Recycling Plant жекеменшік қалдықтарды сұрыптау кешенінің қызметкерлері наразылық акциясын өткізіп, қоқыс полигонына баратын жолды жауып тастады. Жұмысшылар жалақыларының берешегіне шағымданып, қалдықтарды шығаратын арнайы техниканың жұмысына кедергі келтірді [14].

3 ақпан, Астана қаласы, заңгер М.Сүлейменов конституциялық комиссияны фарс деп атады, ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, профессор Майдан Сүлейменов, «Конституцияны талқылау кезінде, неге үнсіз қалатынымды соңғы кезде менен жиі сұрайды. Менің қысқа жауабым: мағынасыз жұмыс істеуден шаршадым»^[15].

3 ақпан, Алматы қаласы, шешен белсендісі М. Мовлаевтың адвокаттары Е. Жигаленок пен Р. Керімова Қазақстан президентінің әкімшілігіне өтініш білдірді. «Біздің ойымызша, М. Мовлаевты экстрадициялау немесе экстрадициялаудан бас тарту туралы шешім біздің мемлекетіміздің адамгершілік дәрежесі мен демократиялығының көрсеткіші болып табылады», — деді Е. Жигаленок^[16].

3 ақпан, Астана қаласы, адвокат Ю.Малюкова ҚазТАГ халықаралық ақпарат агенттігінің бас редакторы А. Қасеновке қатысты арандатудың ықтимал себебі туралы хабарлады. А. Қасенов Астана қаласында үйқамақта отырғанымен, оған Алматыдағы тергеу әрекеттеріне қатысуға шақырту қағаздары жіберілді^[17].

3 ақпан, Астана қаласы, белсенді Расул Жұманиязов Батыс елдерінің бірімен жасалған келісім бойынша Қазақстаннан кетті. Р. Жұманиязов — өзбекстандық азаматтығы бар этникалық қарақалпақтардың бірі, «конституциялық құрылымға қол сұғу» үшін оның Өзбекстанға экстрадициялану қаупі бар [18].

3 ақпан, Семей қаласы, Н.Сембаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 405-бабы бойынша бұлтартпау шарасы белгіленгенге дейін 72 сағатқа ұсталып, қаладағы уақытша ұстау изоляторына қамалды. Оны жұмыс орнынан арнайы жасақ алып кеткен^[19].

3 ақпан, Ақмола облысы, Гранитный кенті, №7 мекемесі, А. Сыздықов, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 297-бабы бойынша бес жылға бас бостандығынан айырылған. Шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы белсендінің өтінішін қарау бойынша сот отырысы өтті. Судья А. Каримова «бір өтелмеген төлемнің болуы және ынталандыру шараларының болмауына» байланысты өтінішті қанағаттандырудан бас тартты [20].

3 ақпан, Астана қаласы, №64 мекеме, Е. Нарымбай, сот саяси белсендіні әлеуметтік желілердегі жаңа Конституция туралы жазбалары үшін 2026 жылдың 3 сәуіріне дейін екі айға қамауға алу туралы шешім шығарды. «Ол Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 430-бабымен айыпталуда, бұл сот үкімін орындамау бабы», — деп хабарлады, оның адвокаты В.Садыков^[21].

3 ақпан, Алматы қаласы, Эльмар Уахит, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 456-2 бабының 3-бөлігімен, Әділет министрі Сәрсембаевтың арызы бойынша, министрдің «Қазақстанның кейбір аумақтарына ерекше құқықтық мәртебе беру және оны Конституцияда бекіту туралы» жазбасын сынға алғаны үшін, оған қатысты әкімшілік іс құрылды. 2026 жылдың 3 ақпанында өткен сот отырысында дәлелдемелердің болмауына байланысты істі тоқтату туралы шешім шығарылды^[22].

4 ақпан, Астана қаласы, ҚазТАГ ақпарат агенттігінің веб-сайты конституциялық реформаны сынаған мақала жарияланғаннан кейін бірнеше провайдер арқылы қолжетімді болмай қалды. «Қазақтелеком», «Транстелеком», «Beeline», «Activ» және «Tele2» сияқты провайдерлер арқылы сайтқа кіру мүмкін болмады^[23].

4 ақпан, Алматы қаласы, ҚазТАГ ақпараттық агенттігі, «Уральская неделя/ Орал апталығы», «Орталық Азия Кронос» және басқалары бірқатар кибершабуылдарға ұшырады. «Әділ сөз» қоры көрсетілген фактілерді жан-жақты және ашық тергеуге, кибершабуыл дереккөздері мен ұйыдастырушыларын анықтауға және БАҚ-ты қорғау үшін тиімді шаралар қабылдауға шақырады^[24].

4 ақпан, Астана қаласы, депутат Е.Бапи парламентте Негізгі заң жобасының 48-бабы қоғамда алаңдаушылық тудырғанын мәлімдеді. Бұл ереже президенттің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға конституциялық кепілдіктер береді және оның ережелері бұрынғы президентке де қолданылады. Бұл бұрынғы президенттің отбасының билікке оралуы мүмкін екендігіне қатысты алаңдаушылық тудырады. Мұндай тұжырымдардың заңды негіздемесі жоғын депутат атап өтті [25].

4 ақпан, Алматы қаласы, журналистер Д. Елгезек пен Ж. Ертай, әлеуметтік желілерде Конституция жобасы туралы пікір білдіргеннен кейін полиция олардың үйіне келгенін хабарлады. «Полиция менің үйіме келді. «Түсіндіру жұмыстары» деді». Журналист Ж. Ертайдың айтуынша, полиция одан Конституция жобасына пікір білдірген әлеуметтік желідегі жазбасын жоюды талап еткен. Ол жоюдан бас тартқан^[26].

5 ақпан, Астана қаласы, сот Ресейден қашып кеткен офицер Евгений Коробовқа босқын мәртебесін беруден бас тартты. Коробов пен Ресейлік қашқындар қауымдастығының «Қарумен қоштасу!» ұйымы сот шешімімен келіспейді және оған жоғары сот инстанцияларына шағымдануды көздеп отыр. Құқық қорғаушы А. Алхастовтың айтуынша, Коробов «агрессор елдің армиясында қызмет етуден бас тартқаны үшін саяси қудалауға ұшыраған және халықаралық қорғауға лайықты» [27].

5 ақпан, Астана қаласы, №64 мекемесі, Е.Нарымбай, ҚР Қылмыстық кодексінің 430-бабы, «арандатушылық материалдарды» таратқаны үшін айып тағылды. «Ол соттың соңғы үкімі мен қоғамдық-саяси қызметке тыйым салу туралы шешімін біле тұра, азаматтарды адастыратын заңсыз және арандатушылық материалдарды әдейі және бірнеше рет таратуды жалғастырғаны анықталды»^[28].

5 ақпан, Талдықорған қаласы, тіркелмеген «Атажұрт» партиясының 18 мүшесін қолдау үшін сот отырыстарына келген азаматтық белсенділерді екі көлікте заңсыз бақылауға алу тіркелді^[29].

5 ақпан, Астана қаласы, Г. Біржанова, «Құқықтық медиа-орталық» ҚҚ заңгері Қазақстанда 3 және 4 ақпанда ҚазТАГ веб-сайтына кіруді бұғаттау тәжірибесі болғанын хабарлады^[30].

5 ақпан, Астана қаласы, блогер К. Павлов былай деп хабарлады: «Веб-сайтта айтылғандай, «авторитет спортшылар құрған» «Дала Қырандары» ұйымының өкілдіктері кенеттен әр қалада ашылды. Басты мақсаты — олимпиадалық емес және ұлттық спорт түрлерін дамытуды насихаттау. Дегенмен, мен көріп отырғаным (және бұл тек менің жеке пікірім), біркелкі формалардан, шаш үлгілерінен және оларды пайдалануды түсінбеуден басқа, бұл жігіттер барлық қалалардағы бірыңғай оқу-жаттығу жиынында үнемі жаттығып тұрады». Мақсаттары айқын емес күмәнді ұйым пайда болды, олар бірге жиналып, рейдтер жүргізеді^[31].

6 ақпан, Астана қаласы, Ресей азаматы З.Муртазов саяси пана сұрағаннан кейін бір айдан астам уақыт бойы Астана әуежайының транзиттік аймағында болуда. Ол Украинадағы соғыстан қашып құтылу үшін Қазақстанға келген^[32].

6 ақпан, Семей қаласы, Н. Сембаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 258-бабының 1-бөлігі және 405-бабының 2-бөлігі, судья А. Ахметова 2026 жылдың 2 сәуіріне дейін екі айға сотқа дейінгі қамауға алу туралы шешім шығарды. Қамауға алынғанға дейін белсенді Курчатов қаласындағы уақытша ұстау изоляторында ұсталған. Белсендінің қайда отырғаны әзірге белгісіз^[33].

6 ақпан, Алматы қаласы, Алмалы аудандық сотында тәртіпсіздіктер дайындады және Ақорданы басып алуға әрекет жасады деп айыпталған бес белсендінің ісі қаралды. А. Нұрмаған, А. Тағай және Д. Жақашев Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 179-бабының 2-бөлігі, 24-бабының 1-бөлігі және 272-бабының 1-бөлігі бойынша «билікті күшпен басып алуға немесе ұстап тұруға топтық ықпал ету, сондай-ақ жаппай тәртіпсіздіктерді дайындау және ұйымдастыруға» айыпталуда. К. Өзбек пен Т. Ашировқа ҚР Қылмыстық кодекстің 287-бабы «топтың жарылғыш заттарды заңсыз сатып алуы, сақтауы және тасымалдауы» бойынша қосымша айып тағылды [34].

6 ақпан, Алматы қаласы, Роскомнадзор (Байланыс, ақпараттық технологиялар және бұқаралық ақпарат құралдарын қадағалау жөніндегі федералдық қызмет) бас директор А. Матаев пен бас редактор А. Касеновке қарсы қылмыстық іске қатысты жарияланымдарға байланысты ҚазТАГ веб-сайтын бұғаттау туралы өтініш берді. Роскомнадзор өз өтінішін Мәскеу қалалық сотының 2026 жылғы 20 қаңтарда шығарған уақытша шараларына негіздеді. Өтініш агенттіктің веб-сайты серверлерінде орналасқан қазақстандық хостинг провайдері PS Internet Company LLC-ге жолданды^[35].

6 ақпан, Астана қаласы, Сенат депутаттары креативті шығармашылық салаларды қолдау және дамытуға қатысты түзетулерді мақұлдады. Қазақстанда фильмдер алдын ала экспертиза көрсетілімнен өтетін болады; шетелдік топтар мен әртістердің қатысуымен ойын-сауық мәдени іс-шараларды өткізуде ұйымдастырушыларға рұқсат алу міндеті және тыйым салынған мазмұн анықталған жағдайда мұндай іс-шараларға тыйым салу немесе тоқтата тұру негіздері бекітіледі [36].

6 ақпан, Астана қаласы, әскерден қашып кеткен бұрынғы ресейлік әскери қызметші Е. Коробовқа саяси пана беруден сот бас тартты. Ол 2022 жылдың ақпанынан мамырына дейін Украинада болып, ұрыс операцияларына қатысты. Кейіннен ол соғыс аймағына оралудан бас тартып, Қазақстанға кеткен^[37].

6 ақпан, Алматы қаласы, «Алға Қазақстан» партиясын құру бастамашыл тобының мүшелері С. Измайлов, Б. Иманғалиева және адвокат М. Досқараев саяси бәсекелестерден құтылу әдістері туралы баспасөз мәслихатында айтты, сотталған М. Жыланбаевты (ҚР Қылмыстық кодексінің 258, 405-баптары, 7 жылға бас бостандығынан айыру), сондай-ақ А. Джахин мен Э. Бекзадинаны мысалға келтірді^[38].

7 ақпан, Front Line Defenders ұйымы мәлімдеме жасап, «Адам құқықтарын қорғаушы Т. Баймашты қудалауды, қорқытуды және қудалауды тоқтату; 2025 жылдың 22 қарашасында Т. Баймаш пен Ж. Секербаеваға жасалған физикалық және ауызша шабуылдарды жедел, мұқият және бейтарап тергеу жүргізу және кінәлілердің жауапкершілікке тартылуын қамтамасыз ету» талабын қойды^[39].

7 ақпан, ЕҚЫҰ ДИАҚБ-ң «ЕҚЫҰ аймағындағы атқарушы билікті парламенттік бақылау» атты зерттеуі жарияланды. Басылым ЕҚЫҰ-ға қатысушы 56 мемлекетте атқарушы билікті конституциялық және процедуралық тұрғыда парламенттік бақылаудың қалай бекітілгенін талдаудан тұрады^[40].

8 ақпан, Алматы қаласы, «RESPUBLIKA.KZ.media» порталы darknet-те (әдетте Tor Browser сияқты арнайы браузер арқылы кіретін анонимді желі) қазақстандық БАҚ аккаунттарын бұзу қызметтерін ашық ұсынатын арналар пайда болғанын хабарлады. «Республика» және «Бәсe» компанияларына тиесілі бұл аккаунттар үкіметті, әсіресе Қазақстанның жаңа Конституциясының жобасына қатысты сынға алатын мақалаларды жариялағаны үшін бұғатталды [41].

9 ақпан, Астана қаласы, Бас прокуратура терроризмді насихаттау және террористік шабуылдар туралы көрінеу жалған хабарламалар тарату үшін қылмыстық жауапкершілік туралы ескерту жариялады. Қадағалау органы жаза тек терроризмге тікелей шақырулар үшін ғана емес, сонымен қатар терроризмді қолдаудың басқа түрлері үшін де көзделгенін атап өтті^[42].

9 ақпан, Шымкент қаласы, Ж. Сейтінбет, ҚР Қылмыстық кодексінің 174-бабының 1-бөлігі, «Әлеуметтік, ұлттық және таптық араздықты қоздырғаны үшін» 2 жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды^[43].

9 ақпан, Черногория, Д. Смайлова мен А. Мұхамеджанов жаңа Конституция жобасына қарсы наразылық акциясын өткізіп, өз пікірлерін білдірді: «Түзетулар биліктің одан әрі шоғырлануына, тежеулер мен тепе-теңдік жүйесін әлсіретуге және адам құқықтарының басымдығын абстрактілі мемлекеттік мүдделермен алмастыру қаупін тудырады. Қазіргі уақытта Конституция жобасына қатысты сыни пікірлерін жария түрде білдіретін азаматтар, қоғам белсенділері және сарапшылар қысым мен қудалауға ұшырауда. Конституцияға пікір білдіргені үшін қудалау халықаралық міндеттемелерді тікелей бұзу болып табылады»^[44].

9 ақпан, Алматы қаласы, «ТауХан» қорының өкілдері А. ТауХан мен Н. Мұқұшева баспасөз мәслихатында діни білім беруде қолданылатын кейбір оқу материалдарының рұқсат етілуі және мемлекеттік органдардың мұндай материалдарды бақылау мен бағалау жауапкершілігі туралы айтты. Балалардың құқықтарын қорғау мәселесі де көтерілді^[45].

9 ақпан, Астана қаласы, Қазақстан ұлттық көркем гимнастика құрамасының ата-аналары мен спортшылары президент Қ. Тоқаевтан «Думандағы» жалғыз кәсіби жаттығу орталығынан шығарылудан қорғауды сұрап бейнежазба жолдады, олардың айтуынша, бұл мекеме «Отбасы банкінің» меншігіне өтіп жатыр^[46].

10 ақпан, Қазақстан Юлия Емельянованы экстрадициялау туралы Ресейдің өтінішін қанағаттандырды. Бұл жыл басынан есептегенде- төртінші іс. Ол, Ресейде жалған айыптаулар бойынша бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Қазіргі уақытта оның пана сұрауы бойынша процесс қаралып жатқанына қарамастан, процедураны айналып өтіп, заң бұзушылықпен шешім шығарылған [47].

10 ақпан, Астана қаласы, ҚазТАГ Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне веб-сайтқа кіру мәселелері бойынша сұрау жіберді, ол оны Ақпарат министрлігіне жолдады. Екі министрлік те ҚазТАГ веб-сайтына кіру мәселесіне теріс жауап берді. Екі жағдайда да eOtinish жүйесіндегі сұрау мәртебелері «орындалды» деп белгіленген^[48].

10 ақпан, Астана қаласы, Қазақстандағы бейбіт жиналыстар бостандығы туралы есеп ұсынылды. «Еркіндік қанаты» қоғамдық қорының зерттеуі бес қаланы қамтыды және ұйымдастырушылар кездесетін кедергілерді анықтады. Жергілікті әкімдіктер неліктен митингілерден бас тартады?^[49].

10 ақпан, Жамбыл облысы, Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің Жамбыл облысы бойынша департаментінің қызметкері А.Қожабекова президентке департаменттегі ықтимал бұзушылықтар туралы ақпарат бергеннен кейін басшылық тарапынан қысым жасалғанын хабарлады^[50].

10 ақпан, Алматы қаласы, Адам құқықтары жөніндегі қазақстандық халықаралық бюросы (АҚЗСЖҚХБ) өткен және қолданыстағы Конституция ережелерін жаңа редакцияның жобасымен салыстырмалы талдау жасап, билік пен конституциялық комиссияға сындарлы диалог жүргізуді ұсынды [51].

10 ақпан, Атырау облысы, Индер ауданының прокурорлары мекеме жұмыс істейтін және өз қызметі туралы есеп беретін деп көрсетіліп келе жатқанына қарамастан, мүгедек балаларға арнайы әлеуметтік қызметтер көрсетілмейтінін анықтады. Бұл «Жартылай тұрақты ұйымның күндізгі күтім бөлімі», аудандық Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаментінің қарамағындағы мемлекеттік мекеме[52].

10 ақпан, Transparency International ұйымы 2025 жылға арналған жыл сайынғы Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексін (СЖҚИ) жариялады. Қазақстан 2025 жылы 100-ден 38 ұпай жинап, 182 елдің ішінде 96-шы орын алды. Өткен жылмен салыстырғанда, ел екі ұпайды аз алды[53].

11 ақпан, Алматы қаласы, М. Аспандиярова және 2006 жылдың 11 ақпанында қаза тапқан саясаткер А. Сәрсенбаевтың жақтастары, қайғылы оқиғаның 20 жылдығы күні Қазақстанның бұрынғы президенті Н. Назарбаев пен оның айналасындағыларға қарсы қылмыстық іс қозғауды талап етті. Сәрсенбаевтың жақтастары мұндай қылмыстарға ескіру мерзімі қолданылмайтынын атап өтті [54].

11 ақпан, Алматы қаласы, М. Сабиров, 6 жылға қамалған, шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған Солтүстік Қазақстан облысының кәсіпкері президент Қ. Тоқаевқа түрмеге қайта отыруына жол бермеу туралы өтінішпен жүгінді: ол өз жағдайына рейдерлерді кінәлайды [55].

11 ақпан, Санкт-Петербург, 1-ші Батыс аудандық әскери соты, Г. Азарян, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 205-бабы, Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің магистранты, Қазақстан азаматы, терроризмге шақыру жөніндегі іс бойынша екі жылға бас бостандығын түзеу колониясына жаза кесті. Қылмыстық іс студенттің 2025 жылдың қысында Санкт-Петербург солшылдарының жиналысында сөйлеген сөзінен кейін қозғалды, қауіпсіздік қызметкерлері оларды «Жұмысшылар билігі» ұйымының мүшелері деп санайды[56].

11 ақпан, Алматы қаласы, белсенді М.Тұрымбетов Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасына өтініш білдіріп, әзілкеш Н.Сабуровтың «Вагнер Истра Легионы» бөлімшесіне 10 мотоцикл тапсырып жатқаны туралы видеоны ҚР Қылмыстық кодексінің 170-бабы «Жалдамалылық» бойынша тергеуді талап етті. Қазақстан заңнамасына сәйкес, қарулы қақтығысты қаржыландыруға 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру және мүлкін тәркілеу жазасы қарастырылған[57].

11 ақпан, Астана қаласы, Президент Қ.Тоқаев «Сіз 2026 жылдың 12 ақпанында БАҚ-та жарияланған жобасы бар Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдайсыз ба?» деген сұрақпен бүкілхалықтық референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды [58].

12 ақпан, Қызылорда облысы, Е. Құлбаев, ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабы «Қорқытып алу» бойынша төрт жылға бас бостандығынан айырылды. А. Ертайқызы ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабы бойынша төрт жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ оның жазасы баласы 14 жасқа толғанға дейін бес жылға кейінге қалдырылды және ол сот залынан босатылды[59].

12 ақпан, Қарағанды қаласы, Ангелина көшесінің тұрғындары А. Әбенова мен Э. Кузнецова Президент Қ. Тоқаевқа үндеу тастады. «Орталық кәріз жүйесінің, көше жарықтандыруының және қарапайым тұрмыстық жағдайлардың болмауы елеулі қолайсыздықтар тудырады және өмір сүру сапасына тікелей әсер етеді. Жергілікті шенеуніктер мәселелерге тиісті назар аудармай отыр, ал әкімдікке жолданған көптеген өтініштер нәтиже бермеді» [60].

12 ақпан, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, №4 мекемесі, М. Жыланбаев, ҚР Қылмыстық кодексінің 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 2-бөлігі бойынша 7 жылға бас бостандығынан айырылған. Адвокат М. Досқараевтың қорғауындағы адаммен кездесу туралы өтінішіне, №4 түзеу мекемесінің бастығы жазбаша түрде жауап берді: «М. Жыланбаевтың өзінің ешкіммен кездескісі жоқ және Жоғарғы Сотқа кассациялық шағым түсіргісі келмейді. Сондай-ақ, оның денсаулығы қанағаттанарлық және медициналық бақылауда үнемі тексерілуде» [61].

12 ақпан, Алматы қаласы, Бостандық ауданы, сот Алматы мәслихатының депутаты Т. Елеусізовтің, қоршаған ортаны қорғаушы С. Ташимованың басылымдарын жала жабушы, зиян келтіруші және оның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін деп жариялауды талап еткен арызын қанағаттандырмады. Сот сонымен қатар моральдық залалды өтеу туралы талапты қанағаттандырмады [62].

12 ақпан, Алматы қаласы, әкімшілік соты Орыс православие шіркеуінің бұрынғы діни қызметкері И. Воронцовтың қалалық Әділет департаменті мен Әділет министрлігіне қарсы діни бірлестікті тіркеуден «бас тартуды заңсыз деп тану» туралы шағымын қарауға қабылдады, сондай-ақ соттан жауапкерлерді діни бірлестікті тіркеуге мәжбүрлеуді сұрайды[63].

12 ақпан, бұрынғы генерал және қаңтар оқиғаларына қатысушы С.Кудебаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 362-бабының 4-бөлігі және 146-бабының 2-бөлігі бойынша 10 жылға бас бостандығынан айырылды. «Сотталған адамның жазасын өтеп жатқан бабы рақымшылық туралы заңмен қамтылмаған», — деп жауап берді Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті (ҚАЖК) Orda.kz сауалына[64].

12 ақпан, З. Батталова: «2026 жылғы Конституция жобасы ауқымды реформа ретінде ұсынылып отыр. Дегенмен, егер біз саяси риториканы алып тастап, институционалдық дизайнды мұқият қарастырсақ, бұл билікті қайта бөлу туралы емес, керісінше оның құрылымдық нығаюы туралы екені айқын болады» [65].

13 ақпан, Ақтау қаласы, «Талшықтышыны құбыр зауыты» ЖШС- нің қызметкерлерінің жартысына жуығы жұмыстан босату туралы хабарлама алды. Болашақта еңбек биржасына жүгіну қаупі оларды жұмыс орнын сақтап қалу бойынша Маңғыстау облысының әкімдігіне баруға мәжбүр етті. Әкімдіктегі кездесу барысында келісімге қол жетпеді – адамдарға басқа жұмыс табу ұсынылды[66].

13 ақпан, Алматы қаласы, И. Воронцов, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 440-1-бабының 10-бөлігі, 10 тәулікке қамауға алынды. Қазақстандағы Орыс Православие Шіркеуінің (ОПШ) бұрынғы діни қызметкері ұсталып, полицияға жеткізілді. Сот оны «есірткі және психотроптық заттарды медициналық емес мақсатта қолданғаны» үшін кінәлі деп тапты[67].

13 ақпан, Астана қаласы, ресейлік заңгер Д.Данилова Ресей сотына ҚазТАГ веб-сайтын бұғаттауды талап етіп сотқа шағымданды. Сонымен қатар ол, тегі ресейлік қазақ олигархы Т.Турлов туралы материалдарды бұғаттау жұмысымен айналысады[68].

13 ақпан, Астана қаласы, АҚШ-тың Қазақстандағы жаңа елшісі Джули Стаффт тәуелсіз БАҚ-қа қарсы қылмыстық істер бойынша жағдайды, атап айтқанда, ҚазТАГ-пен байланысты жағдайды үнемі бақылап отырғанын мәлімдеді[69].

14 ақпан, Ақтау қаласы, 2013 жылдан бері жетім балалар ретінде тұрғын үй кезегінде тұрған аға-әпкелі Виктор мен Виктория Шешеневтер kezekt.kz сайтынан кезектегі нөмірлерін таба алмағандарын хабарлады. Тұрғын үй кезегі жоғалып кетті: жетімдер 10 жылға жуық пәтер күтіп Ақтау қаласында жүр[70].

16 ақпан, Астана қаласы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 380-бабының 3-бөлігі, 2 жылға бас бостандығы шектелген, А. Тоқпаева хабарлады: «Байқоңыр ауданының пробация қызметі тарапынан маған қысым көрсетіліп жатыр, пробациялық бақылауға прокуратураның түсіндірмесі негізінде тұру талабын қоюда. Алайда, ондай жауап болған емес» [71].

16 ақпан, Степногорск қаласы, №4 мекеме, М. Жыланбаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 2-бөлігі бойынша 7 жылға сотталған. Адвокатпен кездесу үшін Жыланбаевтың өзінен өтінім болуы қажет дегенді негізге алумен №4 колонияның бастығы К. Тулаков, адвокат Б. Омархановты кездесуге негізсіз жібермей қойды[72].

16 ақпан, Астана қаласы, Human Rights Watch (HRW) ұйымы Астанада конституциялық реформаға қатысты мәлімдеме жасады. «Конституциялық комиссияның Қазақстан Конституциясына ұсынған түзетулері атқарушы биліктің тежеу және тепе-теңдік жүйесін, сондай-ақ адам құқықтарының негізгі кепілдіктерін айтарлықтай әлсіретуі мүмкін», — делінген ұйымның мәлімдемесінде[73].

16 ақпан, Алматы қаласы, Медеу аудандық соты Freedom Finance мен ҚазТАГ арасындағы сот процесін жабық есік артында өткізу туралы шешім шығарды. Судья Жаңабаев Freedom Finance компаниясының өтінішін қанағаттандырды. Қорғаушы адвокат А. Каминский іс материалдарында жеке ақпарат пен банк және қаржылық құпияға қатысты құжаттар бар екенін мәлімдеді. Ол «журналистердің сот процесіне қатысуы сотқа қысым жасау болып табылады» деп атап өтті [74] .

17 ақпан, Қарағанды қаласы, Қазыбек би атындағы №2 аудандық сотта әділетсіздікке тап болғаннан кейін Зотовтардың отбасы Президент Қ. Тоқаевқа жүгініп, адал үй сатып алушылардың құқықтарына шағымдануға байланысты сот тәжірибесін қарастыруды сұрады. Отбасы пәтерді заңды түрде сатып алғаны туралы хабарланды: мәміле нотариалды куәландырылған, меншік құқығы тіркелген және ипотека қамтамасыз етілген [75].

17 ақпан, Алматы қаласы, Мақпал Мұқанқызы, «Азаттық» радиосының журналисі, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабының 3-бөлігі бойынша «Сайлауға байланысты қоғамдық пікір сұрауларын жүргізу шарттарын бұзғаны» үшін кінәлі деп танылды. Әлеуметтік желіде «Сіз референдумға қатысасыз ба?» деген сұрау жариялағаны айыптауға негіз болды. Сот 15 АЕК (шамамен 130 доллар) айыппұл салды[76].

17 ақпан, Орал қаласы, екі прокурор мен бір полиция қызметкері сағат 19:30-да «Орал апталығы»(«Уральская неделя») газетінің бас редакторы Т. Еслямоваға шешімді табыстау үшін келді. Т.Еслямова адвокатсыз жауап беруден және алудан бас тартты. Қызметкерлер келу себебін айтқан жоқ[77].

17 ақпан, Ресейдің Мәскеу қалалық соты Ресей Федерациясының Байланыс, ақпараттық технологиялар және бұқаралық ақпарат құралдарын қадағалау жөніндегі федералдық қызметінен (Роскомнадзор) Freedom Finance компаниясының бенефициары – ресей текті олигарх Т.Турлов туралы тағы бір мақалаға байланысты ҚазТАГ-ты бұғаттауды талап етті[78].

17 ақпан, Астана қаласы, сот ҚазТАГ бас редакторы А. Қасеновтің үй қамақ мерзімін үш айға дейін ұзартты. Адвокат С. Мусин атап көрсеткен, үй қамағын ұзарту туралы өтінішке қатысты көптеген бұзушылықтарды сот ескерусіз қалдырды[79].

17 ақпан, Алматы қаласы, Burger King Kazakhstan компаниясы Қазақстандағы жанжалдан кейін аумақтық менеджерлер Сергей мен Анастасияны жұмыстан шығарды. Аутизммен ауыратын қызметкер Әлібек Қаратай (27 жаста) өз жетекшілері тарапынан қудалау көрген және оны жұмыстан кетуге мәжбүрлеген. «Ішкі аудит компанияның қатаң корпоративтік стандарттар мен құрмет қағидаттарын ұстанатынын растады», — деп мәлімдеді компаниядағылар[80].

18 ақпан, Астана қаласы, журналист К. Павлов өзінің телефон нөмірі интимдік қызметтерді ұсынатын веб-сайтта жарияланғаннан кейін жасаған қадамдары туралы хабарлады. Павлов қоңырау шалушылар туралы ақпарат жинай бастағанын айтады, оның айтуынша, олардың арасында құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен депутаттың көмекшісі де бар[81].

18 ақпан, Астана қаласы, Ж. Секербаева, «Feminita» компаниясының бірлескен негізін қалаушыға қатысты Сарыарқа аудандық полиция басқармасында Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 109-1-бабы (шабуыл) бойынша қылмыстық іс тергеліп жатыр. Іс, 2025 жылдың 22 қарашасында «Френч» кафесінде болған оқиғадан кейін, арандатушы З. Жұманованың арызынан кейін қозғалған[82].

18 ақпан, Астана қаласы, апелляциялық сот «Ақтөбе СПК» АҚ журналист А. Майкозоваға қарсы берген шағымын қарады. «Ақтөбе СПК» АҚ бұған дейін журналисті жалған ақпарат таратты деп айыптап сотқа шағым түсірген болатын, бірақ бірінші сатыдағы сот талап арызды қанағаттандырмады. Апелляциялық сот бірінші сатыдағы сот шешімімен келісті [83].

18 ақпан, Батыс Қазақстан облысы, Теректі аудандық мәслихатының депутаты М. Әлібекұлы тұрғындардың үкімет ұйымдастырған конституциялық түзетулерді талқылауға неліктен қатыспағанын және неге дауыс беруге бармайтындарын түсіндіріп, Мәжілісті партиялық тізімдер негізінде құру туралы ұсыныс биліктің үлкен қателігі болып табылатынын айтты[84].

18 ақпан, Астана қаласы, «Шешім журналистикасы зертханасы II» жобасының қорытынды дөңгелек үстел отырысы өтті. Ұлыбритания елшілігінің қолдауымен «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры жүзеге асырған жоба тек фактілерді ғана емес, сонымен қатар жүйелік мәселелерді шешудің нақты, дәлелденген тетіктерін ұсынатын журналистік материалдарды насихаттауға бағытталған [85].

19 ақпан, Степногорск қаласы, №4 мекемеде, М. Жыланбаев, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 2-бөлігі бойынша 7 жылға бас бостандығынан айырылған. Туыстары Мараттың «қатаң ұстау шарттары» бар мекемеге ауыстырылғанын хабарлады. «Кездесу болмайды, біз оның жағдайы туралы ештеңе білмейміз және оған үйіне қоңырау шалуға рұқсат етілмейді. Қысым күрт күшейді», — деді оның қызы Әнел Жыланбаева[86].

19 ақпан, Астана қаласы, Бас прокуратура Қазақстан Конституциясы бойынша референдумға қатысты сауалнамаларға қатысты мәлімдеме жасады: «Сауалнаманы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген, қоғамдық пікірді сауалнамалауды жүргізуде кемінде 5 жылдық тәжірибесі бар, Орталық сайлау комиссиясына алдын ала жазбаша түрде хабарлаған заңды тұлғалар жүргізе алады» [87].

19 ақпан, Степногорск қаласы, Ақмола облысының Қоғамдық бақылау комиссиясының (ҚБК) төрайымы Н.В. Шаврова және комиссия мүшесі З.К. Салимова ҚР Қылмыстық кодексінің 258, 405-бабы бойынша №4 мекемеде 7 жылға бас бостандығынан айырылған М. Жыланбаевқа барып, М. Жыланбаевтың дене жарақаттары болмағанын, оның қанағаттанарлық жағдайда ұсталып отырғанын және оның өз басынан тұрмыстық жағдайлары туралы ешқандай шағым түспегенін хабарлады[88].

19 ақпан, Алматы қаласы, блогерлер Д. Күшеев, Р. Каримов және басқалары Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 194-бабы «Бопсалау» бойынша 9 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол кәсіпкер Б. Блаевқа қатысты болды[89].

20 ақпан, Астана қаласы, «Алға Қазақстан!» партиясы мына талаптарды қойды: «М. Жыланбаевқа адвокаттардың кіруін дереу қамтамасыз ету, заңсыз оқшаулауды тоқтату және туыстарымен байланысу құқығын қалпына келтіру, сондай-ақ оның денсаулық жағдайы жөнінде хабарлау»[90].

21 ақпан, Қызылорда қаласы, Г. Серікбаева, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 488-бабы, М. Жыланбаев (ҚР Қылмыстық кодексінің 258, 405-баптары, 7 жылға бас бостандығынан айырылған) заңсыз қамауда отырған Степногорск қаласындағы №4 мекемесі қабырғасының жанына жиналуға адамдарды шақырғаны және оның тірі екеніне көз жеткізу үшін кездесуді талап еткені үшін 10 тәулікке қамауға алынды[91].

21 ақпан, Тараз қаласы, №2 қалалық соты, ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабының 2-бөлігі, блогер А. Жүндібаев, және тағы екі айыпталушы Ж. Кенесариев пен Н. Ахметжановқа айып тағылды. Оларға алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен жасалған қорқыту бойынша айып тағылды. А. Жүндібаев «Болашақ Плюс KZ» қоғамдық ұйымының өкілі және Ж. Мамайдың тіркелмеген Қазақстан демократиялық партиясының бұрынғы белсендісі ретінде белгілі [92].

21 ақпан, Астана қаласы, танымал заңгер В. Дворецкой Facebook-те Конституциялық комиссияға үндеу жариялады, онда елдің Негізгі Заңын қабылдау процесі қалай болуы керектігі туралы өз көзқарасын білдірді: «Төрайым Э. Әзімоваға, ұсынылған конституция жобасы халық егемендігін нығайтпайды, керісінше, биліктің азаматтар алдындағы нақты есеп беруін минималды түрде қамтамасыз ететін мемлекеттің басқарылатын моделін бекітеді деп санаймын» [93].

21 ақпан, Астана қаласы, Қантемір Алмышев, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-бабының 1-бөлігі «ұсақ бұзақылық» бойынша 15 тәулікке қамауға алынды. Ол Конституция жобасына сын айтуы, оны тұтқындауға негіз болды деп санайды[94].

23 ақпан, Астана қаласы, «Құқықтық медиа-орталықтың» YouTube арнасы, авторлық құқықты бұзу туралы бірқатар шағымдардан кейін жойылды. Шағымдар бірден 13 бейнеге бағытталған, бұл арнаның бұғатталуына әкеп соқты. Хабарламаларға сәйкес, алып тастау туралы өтініштерді жіберуші Наджиб Абдул Рахман Халид болып анықталды[95].

24 ақпан, Ақмола облысы, Степногорск, №4 мекеме, М. Жыланбаев (ҚР Қылмыстық кодексінің 405-баптарының 2-бөлігі, 258-баптарының 2-бөлігі, 7 жылға бас бостандығынан айырылған). Саяси тұтқынның қыздары Асия мен Әнел Жыланбаевтар әкелеріне қысым жасалып жатқанын, оның Арнайы қылмыстық кодекске ауыстырылғанын және отбасымен және адвокатымен ұзақ мерзімді кездесуге рұқсат берілмегенін хабарлады. Олар сондай-ақ халықтан М. Жыланбаевқа барлық мүмкін көмекті көрсетуді сұрайды[96].

24 ақпан, Ақмола облысы, Қазақстан азаматы Г.Вингертер Әділет министрлігіне қарсы заң жобаларын, бұйрықтарды және басқа да ұсынылған түзетулерді жариялауға тиіс «Ашық нормативтік құқықтық актілер» порталы бойынша сотқа шағым түсірді. Талап арызда азаматтардың ақпаратқа қол жеткізу және нормативтік құқықтық актілер жобаларын қоғамдық талқылауға толық қатысу құқықтары бұзылып жатқаны айтылған[97].

23 ақпан, Орал қаласы, Б. Сражанов, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабы, «Қоғамдық пікірді зерттеу жүргізу шарттарын бұзғаны» үшін 65 000 теңге айыппұл салынды. «Жария» қозғалысының төрағасы Сражановқа Facebook-те «Сіз референдумда тәуелсіз бақылаушы болуға дайынсыз ба?» деген сұрақ жариялағаны үшін айыппұл салынды[98].

24 ақпан, Астана қаласы, Жоғарғы Соты шешен белсендісі М. Мовлаевтың пана беруден бас тарту туралы өтінішін заңсыз деп тану туралы өтінішін қарауға дейін оны Ресейге экстрадициялауды тоқтатты. Бір күн бұрын БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті де М. Мовлаевтың шағымын тіркеп, Қазақстанды комитет оның шағымын қарағанға дейін оны экстрадицияламауға шақырды[99].

24 ақпан, Семей қаласы, полиция М.Әуезов атындағы алаңда белсенді Ербол Аққожаны ұстады. Ресейдің Украинаға толық ауқымды басып кіруінің төрт жылдығында Ербол жалғасып жатқан соғысқа наразылығын білдіру және Украинадағы соғысты тоқтатуға шақыру үшін бейбіт пикет өткізді. Алайда, оған туын көтеруге немесе пикетті бастауға тыйым салынды [100].

24 ақпан, Ақмола облысы, Степногорск қаласы, №4 мекеме, М. Жыланбаев (ҚР Қылмыстық кодексінің 405-бабының 2-бөлігі және 258-бабының 2-бөлігі бойынша 7 жылға бас бостандығынан айырылған). Жыланбаев 4 қаңтардан бері мерзімсіз аштық жариялап келеді. Адвокат Д. Малюга Маратқа тағы да барды, бірақ оған тағы да кіруге рұқсат берілмеді. Бұл әрбір азаматқа кепілдік берілген заңды құқықтарды өрескел және қыр көрсетумен бұзу болып табылады [101].

24 ақпан, Қостанай облысы, Әулиекөл аудандық соты Наурызым ауданы әкімінің орынбасары М.У. Ихтиляповтың шағымы бойынша құқық қорғаушы Н. Гинятовқа қатысты Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 2-бөлігі бойынша істі қарауды аяқтады. Сот Н. Гинятовқа қатысты әкімшілік істі оның әрекеттерінде құқық бұзушылық белгілерінің болмауына байланысты тоқтату туралы шешім шығарды[102][103].

24 ақпан, Орал қаласы, «Уральская неделя» (Орал апталығы) басылымы Telegram арнасындағы жазылушыларынан жаңа Конституция бойынша референдумға дауыс беруге баратынын сұрады. Прокуратура мұны заңды бұзу деп танып, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама толтырды. Сот басылымды Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабы бойынша кінәлі деп танып, 129 750 теңге айыппұл салды[104].

25 ақпан, Астана қаласы, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары С.Әділов М. Жыланбаевтың жағдайы қанағаттанарлық екенін және ешқандай шағым түспегенін мәлімдеді. Оның салмағы шамамен 40 келі және ұзақ уақыт бойы аштық жариялағаны туралы хабарламалар расталмады. 4 қаңтарда М. Жыланбаев «мекемедегі заңсыз ұсталуына және арандатушылық әрекеттеріне қарсы наразылық ретінде» мерзімсіз аштық жариялаған[105].

25 ақпан, Астана қаласы, Б. Төреғожина 15 наурызда өтетін жаңа Конституция бойынша референдумға дайындық кезінде Қазақстан билігінің наразылық білдірушілерді қорқыту себептері туралы жазба жариялады. Биліктің басты мақсаты — референдумға жоғары деңгейде қолдау көрсетуді қамтамасыз ету. Референдум — өзгерістерді заңдастырудың құралы[106].

25 ақпан, Алматы қаласы, Б. Төреғожина 2026 жылғы Конституцияға енгізілген референдум қарсаңында қысым жасау әдістері туралы жазба жариялады. Бұл әкімшілік істерден бастап әлеуметтік желілердегі қаралау науқандарына дейін, сондай-ақ «шетелдік мүдделер үшін жұмыс істеу» айыптаулары және цифрлық қысым, аккаунттарды бұзу [107].

25 ақпан, Мәскеу қаласы, «Некрокомиккон» мистика және фэнтези фестивалінің продюсері А. Самсоновқа Пулково әуежайында Ресейге кіруге тыйым салатын құжат беріліп, ол туған елі Қазақстанға депортацияланды. Оған айыппұл төлемегені үшін Ресейге кіруге белгісіз мерзімге тыйым салатын құжат берілді. Дегенмен, Самсонов барлық айыппұлдарды төлегенін мәлімдейді[108].

25 ақпан, Астана қаласы, түнде «Құқықтық медиа-орталық» -ң Instagram аккаунтына хакерлік шабуыл жасалды. Платформа күдікті әрекетті анықтап, аккаунтты уақытша өшірді[109].

25 ақпан, 2026 жылдың 12 наурызында жол қозғалысы ережелерін бұзудан басқа да көптеген жағдайлар үшін автоматты түрде айыппұлдар салынады. Әкімшілік кодекске (№ 257-VIII Заң) түзетулер күшіне енеді, онда тасталған темекі тұқылдары немесе қоқыс үшін, түнде немесе кәмелетке толмағандарға алкоголь сату, темекі шегу және көшені рұқсатсыз жерде кесіп өту үшін айыппұлдар салынатын болады. «Sergek» жүйелері жаңа жағдайларға үйрететін болады[110].

25 ақпан, Астана қаласы, қоғамдық полиция көмекшілеріне төлемдерді енгізуді жоспарлап отыр — олардың қызметіне байланысты 34 600 теңгеден 86 500 теңгеге дейін. Құқық қорғаушылар бұған дейін «қоғамдық көмекшілер» институтын кеңейту қоғамдық рейдтер мен қысым жасау тәжірибесін заңдастыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірген болатын[111].

25 ақпан, Ақмола облысы, Қоянды ауылы, Қапар Ахат, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 489-бабының 11-бөлігі бойынша тіркелмеген «Атажұрт» қозғалысын қаржыландырғаны үшін 432 500 теңге айыппұл салынды. Белсенді сот шешімімен келіспей, Нәзігіл Мақсұтқанқызы есімді әйелге баласының дүниеге келуіне байланысты ақша аударғанын түсіндірді[112].

25 ақпан, Алматы қаласы, ҚазТАГ бас директоры А. Матаев ҚазТАГ олигарх Т. Турловтың Freedom Finance компаниясының инвесторларына қарсы алаяқтық схемалар туралы материалдарды жариялау арқылы біреудің «тапсырысын» орындап жатыр деген айыптауларды жоққа шығаратын бейнежазба жариялады. Керісінше, бұл ҚазТАГ-тың бастапқыда бұл мәселені шешуге қызығушылық танытпағанын растайды [113].

25 ақпан, Алматы қаласы, А.Ильяшев Астана қалалық төрелік сотында Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабы бойынша 15 наурызға республикалық референдум тағайындау туралы жарлығының заңдылығына дау айту үшін Президент Қ.Тоқаевқа қарсы сотқа шағым түсіргенін хабарлады[114].

25 ақпан, Алматы қаласы, «билікті басып алуға» әрекет жасады және «жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырды» деген айып тағылған бес белсендінің ісі қаралып жатыр. А. Нұрмаған, А. Тағай және Д. Жақашев ҚР Қылмыстық кодексінің 179-бабының 2-бөлігі («Үгіт-насихат немесе басып алуға жария түрде шақыру»), 24-бабының 1-бөлігі («Қылмысқа дайындалу және қылмыс жасауға оқталу») және 272-бабының 1-бөлігі («Жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру») бойынша айып тағылды. К. Өзбек пен Т. Ашировқа да ҚР Қылмыстық кодексінің 287-бабының 4-бөлігі («Қаруды, оқ-дәрілерді және жарылғыш заттарды заңсыз ұстау») бойынша айып тағылуда. Тергеушілер олардың астанадағы президент резиденциясына шабуыл жасау туралы талқылағанын болжайды[115].

26 ақпан, Астана қаласы, «Азаттық» радиосы және Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі журналистерді аккредиттеуден айыру туралы медиациялық келісім жасасуға ниетті. Олар келісімнің егжей-тегжейін сотта талқылайды. Бұған дейін Азаттық министрлікке қарсы журналистерді аккредиттеуден бас тартуға байланысты сотқа шағым түсіріп, «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» заңның 30-бабының 4-бөлімін қолдануды заңсыз деп тануды талап еткен болатын[116].

25 ақпан, Алматы қаласы, И.Воронцов, ҚР Қылмыстық кодексінің 302 және 296-баптары, тергеу соты діни қызметкерді екі айға қамауға алуға санкция берді. Оған ҚР Қылмыстық кодексінің 302 (есірткі орнын ұстау) және 296 (сату мақсатынсыз есірткі сақтау) баптары бойынша айып тағылуда[117].

26 ақпан, Алматы қаласы, Б. Төреғожина 2026 жылдың 15 наурызында өтетін Қазақстан Республикасының Конституциясына түзетулер енгізу бойынша референдум қарсаңында саяси қудалау туралы ақпаратты жариялады (2026 жылдың 26 ақпанындағы жағдай бойынша). Ескерту жасау — 8 адам, айыппұл – 4 адам, әкімшілік қамауға алу- 2 адам, төртеуіне қамау түріндегі қылмыстық іс қозғалды, ал екеуіне қамаусыз қудалау қолданылды[118].

26 ақпан, Орал қаласы, апелляциялық сот 16 жастағы Ресей азаматы Т. Турковтың, оны өз еліне депортациялау туралы шешімге қарсы шағымын қарады. Жасөспірім Қазақстанға қашып кетті және келген бойда Кремльдің саясаты мен әскери риторикасына келіспейтінін білдірді. Желтоқсан айында бірінші инстанциядағы сот Т. Турковты шекарадан заңсыз өткені үшін кінәлі деп тауып, оны Қазақстанға кіруге бес жылға тыйым салумен депортациялау туралы шешім шығарды[119].

26 ақпан, Factcheck.kz сайты Қазақстанда журналистер, блогерлер және белсенділер көбінесе Қылмыстық кодекстің 274-бабы және Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 456-2-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылатынын хабарлады. Сот журналист Т. Еңсебекті ҚР Қылмыстық кодексінің 174-бабы бойынша бес жылға бас бостандығын шектеді, ал журналист Д. Маричеваға Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 456-2-бабының 2-бөлігі бойынша 73 840 теңге айыппұл салды[120].

25 ақпан, Қазақстанда деректері құқық қорғау және арнайы органдарға автоматты түрде берілетін ақпараттық жүйелердің ауқымы айтарлықтай кеңейтілді. Бас прокурордың бұйрығы 2026 жылдың ақпан айында күшіне енді. Бұрын құқық қорғау органдары негізінен жасалған құқық бұзушылықтар, жылжымайтын мүлік және көлік құралдары туралы деректермен жұмыс істесе, ал қазір олардың мүмкіндіктері алдын ала бақылау мен терең қаржылық талдау деңгейіне шықты [121].

25 ақпан, Алматы қаласы, Эльмар Уахитке жаңа Конституция жобасы туралы Facebook-тегі сыни жазбалары үшін Алматыға баруға тыйым салынды. 16 ақпанда Алматы қаласының тергеушісі Р.М. Әлкенов судьяның Facebook жазбасында қылмыстық құқық бұзушылық белгілері бар деген шешімі негізінде істі Сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай тізіліміне (СБТТ) тіркеді және блогердің жазбасын сот-филологиялық сараптамаға тапсырды[122].

26 ақпан, Алматы қаласы, Бас прокуратура 2025 жылдың 31 тамызында Алматыда ұсталған, қазір қайтыс болған ресейлік саясаткер А. Навальныйдың штаб-пәтерінің бұрынғы қызметкері, Ресей азаматы Юлия Емельянованы оның пана сұрау туралы өтінішін қарау рәсімі аяқталғанға дейін экстрадициялауды тоқтатты[123].

26 ақпан, Астана қаласы, 2026 жылдың 15 наурызындағы референдум күні жақындаған сайын журналистерге, құқық қорғаушыларға және белсенділерге қысым күшейе түсті. «Құқықтық Медиа Орталық» қорының директоры Д.Өкремова олардың YouTube арнасы авторлық құқықты бұзу туралы айыппен бұғатталғанын хабарлады. Ол сондай-ақ журналистер мен блогерлердің әлеуметтік желілерде «Сіз 15 наурыздағы конституциялық түзетулер бойынша референдумға қатысасыз ба?» деген сауалнама жариялағаны үшін қалай қудаланып жатқанын сипаттады[124].

26 ақпан, Астана қаласы, Ақмола облысының соты Ресейге экстрадициялануы мүмкін шешен белсендісі М. Мовлаевтың Қазақстанда пана беруден бас тартуға қарсы апелляциялық шағымын қанағаттандырмады. Бұл туралы оның адвокаты М. Адам хабарлады[125].

26 ақпан, Жаңаөзен қаласы, жергілікті тұрғындар Қазақстан Республикасы Конституциясына енгізілген түзетулерге қарсы наразылық білдірді. Олар депутаттарды сайлаудың мажоритарлық жүйесінің жойылуына және қазақ тілінің мәртебесіне наразылық білдірді. Сондай-ақ, олар биліктің шамадан тыс орталықтандырылуына, оның суперпрезиденттік режимге айналуына наразылық білдірді[126].

26 ақпан, Алматы қаласы, О.Ержанов, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 150-бабы, «Elge Qaytaru» қорының басшысы жаңа Конституцияны сынағаны үшін ұсталды. Ол референдумға «ақылды бойкот» ұйымдастыруды ұсынған. Оған тағылған айып бойынша 5 наурызға дейін 10 күнге қамауға алуға шешімі шығарылды [127].

26 ақпан, Орал қаласы, Ресей азаматы Т. Турков Қазақстан халқынан пана сұрады. Алайда, алты айдан бері оның пана сұраған өтініші қабылданбай келеді. Ал, бұл оның кез келген уақытта Ресейге қайтарылуы мүмкін деген қауіп төндіреді. 2025 жылдың 12 қыркүйегінде ол Ресейдің саяси бағытымен келіспейтінін және 18 жасқа толғаннан кейін соғысқа жіберілуден қорқатынын айтып, шекарадан жаяу өтіп, шекарашыларға берілген болатын[128].

26 ақпан, Астана қаласы, Жоғарғы Соты жыныстық тұтастық пен жыныстық бостандыққа қарсы қылмыстарға қатысты істер бойынша нормативтік қаулы қабылдады. Қаулыда зорлау, зорлық-зомбылықпен жыныстық қатынасқа түсу және басқа да жыныстық қатынас әрекеттерінің анықтамалары нақтыланған. Жоғарғы Сот судьясы Ж.Волкова қаулыда мәжбүрлеу, әдепсіз шабуыл және жыныстық қудалаудың анықтамалары да нақтыланғанын және қылмыстардың «қайталануына» негізделген жіктелуі нақтыланғанын атап өтті[129].

27 ақпан, Астана қаласы, әкімшілік сот белсенді А. Ильяшевтің президент Қ. Тоқаевқа қарсы талап арызын тыңдауды бастамай-ақ бас тартты. Соттың ақпараттық қызметіндегі маманның айтуынша, Ильяшев референдум тағайындау туралы президент жарлығының заңдылығына күмән келтірген[130].

27 ақпан, Астана қаласы, журналист Н.Күмыспаеваға «13-бапқа сәйкес, қолданыстағы Конституция білікті заң көмегін тегін алуға құқық береді. Жаңа нұсқада «Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғауға құқығы бар» делінген. Басқаша айтқанда, жаңа конституция жобасы енді заң көмегінің тегін болуына кепілдік бермейді. Жаңа конституцияны насихаттаушылар мен үгітшілер күш-жігерін арттырып, қарама-қарсы пікір білдіруге немесе оларды талқылауға батылы барған кез келген адамды басып-жаншып жатыр» деп мәлімдеген видеосы үшін қысым жасалды[131][132].

27 ақпан, Астана қаласы, БҰҰ-ның адам құқықтарын қорғаушылардың жағдайы бойынша арнайы баяндамашысы М. Лолордың адам құқықтары саласындағы қызметті тану туралы заң, Feminita қоғамдық қорын тіркеуден бас тарту, мемлекеттің ЛГБТ белсенділері Г.Сержан мен Ж.Секербаеваны қорғауды қалай қамтамасыз ететіні және елде гендерлік теңдікке қатысты не болып жатқаны туралы сұрауына Қазақстанның жауабын жариялады [133].

27 ақпан, Талдықорған қаласы, құқық қорғау органдарының бір тобы журналист Сабыр Мақажанның үйіне жаңа Конституцияға қарсы профильдегі суретіне байланысты келді. Олар ешқандай айып таққан жоқ немесе заңның нақты бұзылуын көрсеткен жоқ. С Мақажанов келесі күні қалалық прокуратураға жеке баруды шешті[134].

27 ақпан, Ресей Әділет министрлігі Respublika.kz.media онлайн-ресурсын шетелдік агенттер тізіліміне қосты. Бұл тізімге қазақстандық БАҚ-тың алғашқы енгізілуі. Ресей Әділет министрлігі «Республика» Ресейде жағымсыз деп саналатын шетелдік агенттер мен ұйымдардың материалдарын, сондай-ақ Ресей билігінің шешімдері туралы «жалған ақпарат» таратқанын мәлімдеді[135].

27 ақпан, Алматы қаласы, ұялы байланыс операторы А. Әкімбеков Trades әлеуметтік желісінде: «Мен де қаймақтың жаңа консистенциясына қарсымын, сондықтан 15-інде барып, оған қарсы жазамын», — деп жазды. Конституция жобасын сынға алғандардың тұтқындалуынан және референдумға байланысты сауалнамалар жүргізгені үшін айыппұлдардан кейін адамдар өз пікірлерін білдірудің балама жолдарын тапты. «Бұл адамдар өздерін еркін сезінбейтін жағдайда қарым-қатынас жасаудың, пікір алмасудың, өз пікірін білдірудің осындай тәсілі», — деді Э. Жовтис[136][137].

27 ақпан, Қызылорда қаласы, Г. Серікбаева, ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 488-бабының 7-бөлігі, 10 тәулікке қамауға алу, апелляциялық шағым бірінші сатыдағы соттың М. Жыланбаевты қолдау мақсатында Facebook-те жариялаған жазбасы үшін 10 тәулікке әкімшілік қамауға алу туралы шешімін күшінде қалдырды[138].

27 ақпан, Астана қаласы, Бас прокуратура Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы К.Мәсімов пен АҚШ-та жыныстық сауда жасады деп айыпталып отырған Джеффри Эпштейн арасындағы байланысты тергеуді бастады. Ұлттық банктің бұрынғы төрағасы К.Келімбетовтің Нью-Йоркке сапары да тергелетін болады[139].

27 ақпан, бұрынғы депутат және шенеунік А. Тшанов жаңа Конституция жобасына қатысты Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу тастады. «Біріншіден, азаматтар әлі жоба мәтіні бойынша бірыңғай ұстанымға келген жоқ. Сыни және келекелі бағалаулар саны күн сайын артып келеді. Теңгерімді және әділ шешім қабылдауды қамтамасыз ету үшін мен елдің жетекші заңгерлері мен жоба авторлары арасында қазақ және орыс тілдерінде бірнеше ашық пікірталастар ұйымдастыруды ұсынамын», — деді Тшанов[140].

27 ақпан, Өскемен қаласы, жетім Шыңғыс Құрманхан қаланың бұрынғы әкімі Ж.Омарға қарсы мәлімдеме жасады. «Тұрғын үй мәселесі» туралы әңгіме нағыз өмір сүру үшін күреске айналды. Шыңғыстың мәлімдемесінің негізгі тұстары: тұрғын үй кезегіндегі алаяқтық, ал бұрынғы әкім көпшілік алдында оның мүгедектігі туралы айтып кемсітті. БАҚ-қа берген сұхбатынан кейін Шыңғыс қысымға ұшырай бастады: белгісіз біреулер оны үйінің сыртында аңдып, О.Жақсылық туралы «есіне салды» [141].

27 ақпан, Алматы қаласы, Б. Төреғожина Facebook-те: «2026 жылдың 15 наурызы жақындаған сайын билік тарапынан қобалжу көбейді. Неліктен және олардың ниеті қандай? Қазақстандағы сайлаушыларды неліктен және қандай мақсатта қорқытып жатқанына қысқаша талдау?» деп жазды[142].

27 ақпан, Алматы қаласы, журналист В.Борейконың Facebook және Instagram аккаунттары тағы да бұзылды. Ол референдум қарсаңында қысым мен қорқыту туралы қысқаша мақалалар жариялап жүрген. Оның соңғы жазбасы О. Ержановтың тұтқындалуы туралы болды[143].

27 ақпан, Қостанай қаласы, прокуратураның нұсқасы бойынша «Наша газета» басылымы конституциялық түзетулер бойынша қоғамдық пікір сауалнамасын заңды бұзу арқылы жүргізді. Судья А. Спанова апта сайынғы «Наша газета» басылымының баспагері «Твой Шанс» (Сіздің мүмкіндігіңіз) ЖШС-і Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 120-бабын (Қоғамдық пікір сауалнамасын жүргізу шарттарын бұзу) бұзғаны үшін кінәлі деп тауып, 129 750 теңге мөлшерінде айыппұл салды[144].

28 ақпан, Ресей, Мәскеу қалалық соты Федералдық қадағалау қызметі Роскомнадзордан Тимур Турловтың Ресей ФСБ-мен байланысы туралы материалдарды бұғаттауды талап етті. Бұғаттау туралы бұйрық «ҚазТАГ басшылары, олардың адвокаттары және құрбан болған Freedom инвесторлары мәлімдемелер жасады (бейнебаян)», «Адвокат Freedom Finance ісінде жәбірленушілердің өкілін қолдады» және «Freedom Finance құрбандары А. Қасеновті қорғау үшін сөйледі» мақалаларына негізделген [145].

28 ақпан, Варшава қаласы(Польша), ЕҚЫҰ ДИАҚБ — да өтетін алдағы референдум туралы есебін жариялады. Құжатта халықаралық бақылаудың орындылығы және алдағы науқанның негізгі тәуекелдері туралы қорытындылар бар. Кейбір респонденттер тәуелсіз бағалаудың артықшылықтарын атап өтті. Дегенмен, басқалары уақыттың шектеулілігі бақылаушылардың «процестің барлық аспектілерін қамтуына» кедергі келтіруі мүмкін екенін және миссияның қатысуын «кейбір мүдделі тараптар процестің белгілі бір аспектілерін жанама түрде заңдастыру ретінде қабылдауы» мүмкін екенін атап өтті [146].

28 ақпан, Алматы қаласы, У.Шамшет, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 667-бабының 1-бөлігі бойынша, медициналық тексеруден өтуден бас тартқаны үшін, 15 тәулікке қамауға алынды. Полиция ордерсіз және қаулысыз тінту жүргізді, бірақ тыйым салынған заттар таппады. Медициналық тексеруден өтуден бас тарту хаттама толтыруға және полиция қызметкерлерінің заңды бұйрықтарына бағынбау туралы айып тағуға негіз болды[147].

28 ақпан, Алматы қаласы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 302 және 296-баптары, ТИ-18 мекемесінде иеромонах И.Воронцовтың сақалын оның еркіне қарсы қырып тастады. Оның Киелі кітабы мен дұға кітабы тәркіленді. Оның адвокаты Ғ. Нұрпейісовтің айтуынша, заң күдіктілердің сақалын қыруды талап етпейді. «Бұл оның адами қадір-қасиетін, атап айтқанда, діни сезімдерін қорлау әрекеті», — деп хабарлады оның адвокаты [148].

28 ақпанда, Ақмола облысы, Ақкөл қаласы, журналист А. Данчев пен заңгер Р. Нұрмашева экологиялық мәселеге қатысты тұрғындардың шағымына жауап ретінде келді: тері мен жануарларды өңдейтін зауыттың жұмысынан адамдар зардап шегуде. Бұл өңдеуден шыққан иіс тікелей санитарлық-қорғау аймағына жиналады. Таң К-700 тракторының жүргізушісі көліктің жолын қармен жауып, А. Данчевті қағып кетуге тырысқан оқиғадан басталды[149].

[1] https://clck.ru/3SDEie

[2] https://kaztag.kz/ru/news/umarova-zhestko-raskritikovala-proekt-novoy-konstitutsii-kazakhstana

[3] https://www.facebook.com/reel/1237173395260938

[4]https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=3212360918944505&id=100005118844895&mibextid=wwXIfr&rdid=szi7cjUWpnlboj8y#

[5]https://www.facebook.com/Gaziza.Raimbek1tv.kz/posts/pfbid0LdMQFee95pf4WZwVT4cBXcD7Cf3UgEMzukLeNxv9wG35hUouPhTsXd53iikAb2Fkl

[6] https://clck.ru/3SDH5B

[7] https://arbatmedia.kz/news-kz/kazaxstan-vydal-rossii-dezertira-kotoryi-dvazdy-pytalsya-sbezat-s-voennoi-bazy-4980

[8] https://kaztag.kz/ru/news/spetsdokladchik-oon-vstrevozhena-sudom-nad-aktivistami-na-yz-atazh-rt-v-kazakhstane

[9] https://bureau.kz/novosti/sirotskaya-beznadega/

[10] https://www.instagram.com/reel/DUP7jGbjCs1/?igsh=Nzhrcmswbm1xd3E%3D

[11] https://orda.kz/za-fejki-pro-konstituciju-obeschajut-zhestko-nakazyvat-411391/

[12] https://www.instagram.com/p/DUPmijkjBcr/?igsh=MTNwOW4yY3U5OWZteA%3D%3D