Призываем депутатов не превращать правила безопасности в инструмент ограничения журналистской деятельности
1 сентября, г.Астана, ОФ «Правовой медиа-центр», Фонд защиты свободы слова «Әділ сөз», Международный центр журналистики MediaNet, Казахстанское бюро по правам человека и соблюдению законности выражают обеспокоенность в связи с изменением порядка работы журналистов в здании Курултая. По имеющейся информации, взаимодействие представителей СМИ с депутатами предполагается организовать в специально определенном пресс-центре, а передвижение журналистов по зданию может осуществляться в сопровождении. При этом соответствующие ограничения не отражены в опубликованных правилах аккредитации журналистов либо иных принятых документах, регулирующих порядок работы представителей СМИ в Курултае.
Такая ситуация вызывает вопросы с точки зрения правовой определенности и предсказуемости применяемых требований. Любые ограничения, затрагивающие журналистскую деятельность, должны иметь четкое правовое основание, быть официально установлены и применяться по понятным и единообразным правилам. Конституция Казахстана гарантирует свободу слова, запрещает цензуру и закрепляет право каждого свободно получать и распространять информацию. Закон «О масс-медиа» прямо предоставляет журналистам право посещать государственные органы, быть принятыми должностными лицами, присутствовать на мероприятиях аккредитовавшего их органа, а также осуществлять аудио-, фото- и видеозапись, за исключением установленных законом случаев. Требования безопасности и внутриобъектового режима в здании государственного органа являются допустимыми и необходимыми. Вместе с тем их применение не должно приводить к непропорциональному ограничению профессиональных прав журналистов и возможности получения общественно значимой информации. Журналист не обязан заранее записываться на «правильного» депутата, ждать его в специально отведенном месте и задавать только те вопросы, которые удобно организовать аппарату. Неформальные коммуникации — важная часть парламентской журналистики. Именно возможность быстро подойти к депутату после заседания, задать уточняющий или неудобный вопрос, получить комментарий по горячей теме является нормальной практикой работы СМИ в демократическом парламенте. Особенно странно вводить такие ограничения сразу после парламентских выборов и в первые дни работы нового Курултая. Именно сейчас обществу необходимо понимать, как работают новые депутаты, какие позиции они занимают, как они реагируют на критику и готовы ли отвечать на вопросы граждан и СМИ. Мы призываем аппарат и руководство Курултая Республики Казахстан обеспечить прозрачность действующих правил работы представителей СМИ и привести фактически применяемый порядок в соответствие с официально принятыми документами и законодательными гарантиями профессиональной деятельности журналистов. Мы призываем политические партии и фракции в Курултае усилить информационное взаимодействие депутатов, партий со СМИ, понимая, что аудитория СМИ вправе знать о законотворческой работе, решениях, которые принимают депутаты и законах, которые разрабатываются в стенах Курултая. Открытость парламента и обеспечение безопасности не являются взаимоисключающими задачами и должны обеспечиваться с соблюдением баланса между требованиями безопасности и правом общества получать информацию о деятельности органа.
ОФ «Правовой медиа-центр», Фонд защиты свободы слова «Әділ сөз», Международный центр журналистики MediaNet, Казахстанское бюро по правам человека и соблюдению законности
Құрылтай депутаттарына ашық үндеу
Қауіпсіздік талаптарын журналистік қызметті шектеу құралына айналдырмауға шақырамыз
«Құқықтық медиа-орталық» ҚҚ, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры, MediaNet халықаралық журналистика орталығы, Қазақстанның Адам құқықтары және заңдылықты сақтау жөніндегі бюросы Қазақстан Республикасы Құрылтайы ғимаратында журналистердің жұмыс тәртібінің өзгеруіне байланысты алаңдаушылық білдіреді. Қолда бар ақпаратқа сәйкес, бұдан былай БАҚ өкілдерінің депутаттармен өзара байланысы арнайы белгіленген баспасөз орталығында ұйымдастырылуы, ал журналистердің ғимарат ішінде жүруі сүйемелдеумен жүзеге асырылуы мүмкін. Алайда мұндай шектеулер журналистерді аккредиттеу бойынша жарияланған қағидаларда немесе Құрылтайдағы БАҚ өкілдерінің жұмыс тәртібін реттейтін өзге де қабылданған құжаттарда көрсетілмеген. Мұндай жағдай құқықтық айқындық пен қолданылатын талаптардың болжамдылығы тұрғысынан сұрақ туындатады. Журналистік қызметке қатысты кез келген шектеудің нақты құқықтық негізі болуы, ол ресми түрде белгіленіп, түсінікті әрі барлығына бірдей қолданылатын қағидаларға сәйкес жүзеге асырылуы тиіс. Қазақстан Республикасының Конституциясы сөз бостандығына кепілдік береді, цензураға тыйым салады және әркімнің ақпаратты еркін алу және тарату құқығын бекітеді. «Масс-медиа туралы» заң журналистерге мемлекеттік органдарға баруға, лауазымды адамдардың қабылдауында болуға, өздерін аккредиттеген орган өткізетін іс-шараларға қатысуға, сондай-ақ заңда белгіленген жағдайларды қоспағанда, аудио-, фото- және бейнежазба жасауға тікелей құқық береді. Мемлекеттік орган ғимаратындағы қауіпсіздік талаптары мен ішкі объектілік режимнің болуы орынды әрі қажет. Алайда оларды қолдану журналистердің кәсіби құқықтарын және қоғам үшін маңызды ақпаратты алу мүмкіндігін шамадан тыс шектеуге әкеп соқпауы тиіс. Журналист алдын ала «дұрыс» депутатқа жазылып, оны арнайы белгіленген жерде күтіп отыруға және аппаратқа ыңғайлы ғана сұрақтарды қоюға міндетті емес. Бейресми коммуникациялар – парламенттік журналистиканың маңызды бөлігі. Отырыстан кейін депутаттың жанына жедел барып, нақтылау немесе қолайсыз сұрақ қою, өзекті мәселе бойынша пікір алу – демократиялық парламенттегі БАҚ жұмысының қалыпты тәжірибесі. Мұндай шектеулерді парламенттік сайлаудан кейін және жаңа Құрылтайдың алғашқы жұмыс күндерінде енгізу әсіресе орынсыз көрінеді. Дәл қазір қоғам жаңа депутаттардың қалай жұмыс істейтінін, қандай ұстанымда екенін, сынға қалай қарайтынын және азаматтар мен БАҚ өкілдерінің сұрақтарына жауап беруге қаншалықты дайын екенін түсінуі қажет. Біз Қазақстан Республикасы Құрылтайының аппараты мен басшылығын БАҚ өкілдерінің жұмыс істеуіне қатысты қолданыстағы ережелердің ашықтығын қамтамасыз етуге және іс жүзінде қолданылып отырған тәртіпті ресми қабылданған құжаттармен және журналистердің кәсіби қызметіне берілген заңнамалық кепілдіктермен сәйкестендіруге шақырамыз. Біз Құрылтайдағы саяси партиялар мен фракцияларды депутаттар мен партиялардың БАҚ-пен ақпараттық өзара іс-қимылын күшейтуге шақырамыз. БАҚ аудиториясының депутаттардың заң шығару қызметі, қабылдайтын шешімдері және Құрылтай қабырғасында әзірленіп жатқан заңдар туралы ақпарат алуға құқығы бар екенін түсіну маңызды. Парламенттің ашықтығы мен қауіпсіздікті қамтамасыз ету бір-біріне қайшы келетін міндеттер емес. Қауіпсіздік талаптары мен қоғамның мемлекеттік органның қызметі туралы ақпарат алу құқығы арасындағы тепе-теңдік сақталуы тиіс.
«Құқықтық медиа-орталық» ҚҚ, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры, MediaNet халықаралық журналистика орталығы, Қазақстанның Адам құқықтары және заңдылықты сақтау жөніндегі бюросы
Обсуждение закрыто.